هر چند کرمان , کبوترخانه هایی به فراوانی و زیبایی اصفهان ندارد, ولی شک دارم کبوتربازانش به لحاظ مهارت دست کمی از کبوتر بازان اصفهانی و تهرانی داشته باشند. اینان برای خودشان عالمی دارند و چه بسیارند کفتربازانی که جانشان به کفترهایشان بسته است. در این عالم نام هایی خلق شده و به کار می رود که خود جای تحقیقی زبانشناختی دارد. مثلا نام های کبوترهای مختلف, ابزار کار کبوتربازی , تکنیک ها و تاکتیک های کبوتر بازی, و ... بد نیست بدانید برخی واژه ها و اصطلاحات این گروه از مردم کرمان, به سطوح دیگر جامعه نیز راه پیدا کرده است و کاربرد استعاری آنها رایج است. چند نمونه از این اصطلاحات را در زیر می آوریم:

ترپو / terepu:/

کبوتر دست آموزی که برای جلب کبوتران دیگر در دست می گیرند . این پرنده پرپر می زند. سایر کبوتران ناآشنا به طرف او می آیند و اسیر می شوند. همین عمل را با کبک ترپو انجام می دهند. او را در قفس می گذارند با صدای او سایر کبکان جمع می شوند. آنگاه کسی که در کمه /keme/  (کمین نشسته) به سوی آنها تیراندازی می کند. اخیرا برای شکار کبک جوانان نوار صدای کبک را می گذارند, کبک ها را گمراه می کنند , آنان را هم جوانان ترپو نامند.

کفتر ترپو  /kafter-e terepu:/

کبوتری که کفتربازان پای آن را به دست می گیرند و کفتر بال به هم می زند و سایر کبوتران از پروبال زدن آن تصور اسارت یا گرفتاری آن را می کنند و به سوی آن می شتابند و نزدیک می شوند و اسیر دام کبوترباز می شوند.

 مرغ ترپو /morq-e terepu:/  به زنانی می گویند که با توطئه جوانان ساده لوح را به دام زنان و مردان فاسق و دختران را به چنگ زن و مرد فاسد می اندارند.

یک نکته: (ترپک /tarapak/: جست و خیز ( افغانستان) و ترپک زدن: جست و خیز کردن ( افغانستان))

کفتر بزپلنگ= کبوتری که رنگ بالهای آن خال خال , رنگارنگ است.

کفتر بغبغو= نوعی کبوتر است که نر آن زیاد می پرد و مشهور به کبوتر امام زتده یا کفتر امامزاده و حرم است که صید آن را حرام می دانند.

 کفتر چاهی / صحرایی / کوهی = نوعی کبوتر وحشی است که در حلقه چاههای قنات لانه می سازند. صیادان برای شکار آنها سنگ به چاه می ریزند. آنوقت با بلند شدن کفتر در حالت پرواز آنها را شکار می کنند.

کفترخون / خونه کفتر / کبوترخون = 1) قریه ای بین باغین و رفسنجان ( گنج آباد سابق)  2) کبوتر خانه

کفتر دو برجه= 1) کفتری که در یک برج یا کفترخون متولد شده و در کفترخونه و برج دیگری اقامت گزیده  2) اصطلاحا به اشخاص منافق و مذبذب گفته می شود.

کفتر معلقی= کفترهایی که در آسمان اوج گرفته و بعد با حرکاتی زیبا معلق می زنند. این نوع کبوتر گران قیمت و بیشتر تربیت پذیر است.

کفتر یا کریم= کبوتر طوقدار سفید متمایل به زرد است که صدای آن لحنی شبیه یا کریم دارد. مردم آن را مقدس می پندارند و کمتر آن را اسیر و در قفس می کنند و بعضی ها نگاهداری آن ها را در خانه بدیمن می دانند.

کفتر یاهو= شبیه فاخته و کبوتر یا کریم, که صدای او لفظی شبیه یاهو را به گوش می رساند.

( فرهنگ لغات و اصطلاحات مردم کرمان, دکتر ابوالقاسم پورحسینی)

کفترک= نوعی برنج که خیلی معطر است. ( فارسی کرمانی)

کفتر = 1) کبوتر  2) بزی که گل های ریز سفید و سیاه در سر و گردن دارد. ( گویش رودباری – کهنوج)

کفتر باز =  ( افغانستان) دختر بد و ناجور ( فرهنگ گویشی خراسان بزرگ)

کفتر چوچه= ( افغانستان) جوجه کفتر, کسی که از خانواده ای زیبا باشد و رفته رفته با رشد خوشگل شود. ( فرهنگ گویشی خراسان بزرگ)

کفتر دوبرجی =( افغانستان)  بچه دو مادره ( فرهنگ گویشی خراسان بزرگ)

کفتر دوپولی یا کریم نمخنه ( ضرب المثلی از تربت حیدریه) = کبوتر دوپولی  یا کریم نمی خواند. ( فرهنگ واژه های رایج تربت حیدریه, احمد دانشگر)

این روزها که عصر به کوه صاحب الزمان شهر کرمان می رویم , حداقل دو ساعت و نیم ( سه و نیم تا شش ) می توانیم در کوه بگردیم. در واقع, روزها آنقدر بلند شده اند که بی هیچ عجله و ترسی از تاریک شدن هوا , کوهپیمایی می کنیم و بر می گردیم. در حالی که روزهای آخر آذر حداکثر یک ساعت و نیم می توانستیم با خیال راحت در کوه بگردیم. بد نیست بدانید که کرمانی های قدیم, به روز های آخر آذر "روزهای اشکنبه شوری" می گفتند و علت آن : "چون روزهای آخر آذرماه خیلی کوتاه است, می گویند زنی مشغول شستن سیرابی بوده, کارش تا شب طول می کشد تا آنجا که باعث طلاق وی می شود. از این جهت روزهای آخر آذرماه را روزهای شکنبه شوری گویند, یعنی آنقدر کوتاه است که بیش از تمیز کردن یک سیرابی فرصتی باقی نمی ماند." ( فرهنگ لغات و اصطلاحات مردم کرمان, دکتر ابوالقاسم پورحسینی)

1)      اشکنبه را کرمانی ها اشکمبه تلفظ می کنند که در واقع نوعی همگونی assimilation است.

2)      "شوری" همان "شویی" فارسی معیار است. البته در بافت " ششتن šoštan به جای شستن هم شنیده ام.

3)      افزودن چاکنایی انسدادی /?/ در آغاز هجاها نیز در فارسی کرمانی رایج است, مثل اشکم  به  جای شکم- اشتر   به  جای  شتر – و ...

4)      واژه شکمبه در فرهنگ بهدینان به صورت " هشکمبه" /haškomba/  آمده است.

5)      شکنبه را در فرهنگ کوچک زبان پهلوی /rodig/ ضبط کرده اند.

6)      شکم در افغانستان به معنی رشوه نیز به کار می رود .( فرهنگ گویشی خراسان بزرگ)

زق زرنگ /zeq-o-zereng/

در فارسی کرمانی از این ترکیب اتباعی برای اشاره به فردی استفاده می شود که فوق العاده زرنگ است.نمونه هایی از این نوع زرنگی ها که زبانزد مردم کرمان است:

1)      می گویند در زمان هایی نه چندان دور , قهوه خانه ای در میدان ارگ کرمان بوده است که مردم اعتقاد عجیبی به این چای قهوه خانه پیدا کرده بودند و از هر گوشه شهر خود را به این قهوه خانه می رساندند تا با صرف یک فنجان چای خستگی را از تن به در کنند چون هیچ جا مثل اینجا چای اش خستگی را از تن به در نمی کرد.در این قهوه خانه , جای سوزن انداختن نبود. پس از مدتی ,اداره بهداشت به کار این قهوه خانه چی مشکوک می شود و می بینند که این آقای " زق زرنگ" در هر قوری چای خود به اندازه یک ارزن تریاک می اندازد تا مشتریان خستگی در نکرده از قهوه خانه اش بیرون نروند.

2)      " معروف است که خواجه علی خمره ای پخته داشت که در آن عسل ذخیره می کرد. وقتی امیر حبیب الله خان توپخانه شاهسون به پاریز تاخت و خانه خواجه علی را به سربازان بخشید, خواجه به پاریزیها گفته بود حالا که اینها می برند, خودتان غارت کنید. آدمی بوده معروف به "زرنگو". این مرد وقتی به خانه خواجه رسیده که اشیا قیمتی را برده بودا اند. یک خمره عسل می بیند. مقداری کاه روی عسل ها سر خمره می پاشد که کسی متوجه نشود و خمره را به پشت می زند که ببرد. در همان حال یک از سربازان شاهسون به او می رسد. با لهجه ترکی می گوید: چه می بری؟ جواب می دهد : مگر نمی بینی , کاه ! سرباز می گوید خواجه پدرسوخته آنقدر خر بوده که کاه خود را توی خمره پخته پنهان می کرده است, آنوقت همین احمق ها می گویند که ترکها.... زرنگو به خنده گفته بود: و من خرتر از شما که به کاهدان زده ام!" ( کوچه هفت پیچ, دکتر ابراهیم باستانی پاریزی, ص 348)

لولی های کرمان

در فارسی کرمانی به کولی , لولی می گویند. زمان بچگی من, لولی های کرمان تابستان ها در زمینی خالی نزدیک رادیو تلویزیون فعلی خیابان شهاب اقامت می کردند. ما بچه ها دوچرخه مان را به آنها قرض می دادیم تا یک دور سوار شوند و در عوض آنها برایمان تیر و کمان درست می کردند.حتی قبل از انقلاب گویا تلویزیون از زندگی آن ها فیلمی ساخته بود. البته آنگونه که در کتاب دکتر پورحسینی آمده است " یورت و گرت  /yort/: محل توقف کولیها, محل استراحت احشام, محل قبیله و غیره. یورت یا گرت کولیها, محلی بود نزدیک مشتاقیه قسمت شمالی فلکه مشتاقیه که بعد ها به حسینیه تبدیل شد. در سابق کولیها در آنجا چادر می زدند." ( ص 465). در هر صورت من این اقامت کولیها را در مشتاقیه به یاد ندارم ولی به یاد دارم که در خیابان ناصریه گاهی با کولی هایی روبرو می شدم که با مهارت از چوب افزارهایی تولید می کردند و به فروش می رساندند. حتی یک بار مجله ای را در باره کولی ها یونسکو چاپ کرده بود , خریدم و خواندم ولی متاسفانه قعلا این مجله را ندارم. در این مجله منشا کولی ها را هندوستان معرفی کرده بود و گفته شده بود که آنان حتی تا برزیل هم رفته اند. یک بار استاد دانشگاهی از ارمنستان به نام وارطان, برایم ای میل فرستاد و از وضعیت کولی ها در کرمان از من پرسیده بود. چیز زیادی برای گفتن به او نداشتم وتنها برای برداشتن عکس از کولی های فالگیر بازار کرمان ,به اتفاق آقای عطارزاده همکارم  اقدام کردم و نزدیک بود زن کولی نزدیک چهار سوق دوربینمان را بشکند و خودمان را کتک بزند که به خیر گذشت. به فالوده فروشی رفتیم و از دور از او عکسی گرفتیم و برای وارطان در وب مرکز خواجه نصیر گذاشتیم. در اینترنت دیدم که انتشارات روزنه در مورد کولی ها کتابی چاپ کرده است ولی نتوانستم آن را بخرم و برای وارطان بفرستم و خودم هم بخوانم.

نقاشی آبرنگ از یک زن کولی - منبع: اینترنت

چند نکته در باره کولی ها گردآوری شده از مطالب اینترنتی:

1)      کلمه کولی احتمالا شکل تغییر یافته کاولی یا کابلی است. کاولي = کابلي ؟ (فرهنگ فارسي معين ). لولي . (آنندراج ). لولي . لوري . غربال بند. قره چي . غرچي . غربتي . چينگانه . زط. زرگر کرماني . سوزماني . زنگاري . فيوج . فيج . (يادداشت به خط مرحوم دهخدا). نام گروهي صحرانشين . (ناظم الاطباء). طايفه معروفي هستند چادرنشين که در تمام عالم پراکنده اند و در ايران کارشان فروختن سبد و فالگيري و احياناً دزدي است . (فرهنگ لغات عاميانه جمالزاده ).

2)      مثل ها:

کولي غربال به رو گرفته از رفيقش پرسيد مرا چگونه بيني ؟ گفت : بدان سان که تو مرا بيني . (امثال و حکم ج 3 ص 1247).

کولي کولي را ديد چماقش را دزديد .(امثال و حکم ج 3 ص 1248). کولي کولي را مي بيند چوبش را زمين مي اندازد . (امثال و حکم ج 3 ص 1248).

مثل کوچ کولي ; با انبوهي و جمعيت به جايي رفتن . همه باهم با آواز بلند سخن گفتن . (امثال و حکم ج 3 ص 1474)

کولي غربيل بند ; مراد همان کولي است منتهي بدين صورت بيشتر به مجاز به کار مي رود و به زنان سليطه و آپاردي و بچه هاي پرسروصدا اطلاقمي شود. (از فرهنگ لغات عاميانه جمالزاده ).

3) لولی:

منسوب به لول که به معني بي شرمي و بي حيائي باشد. (از غياث ). لوري . فيج . غره چي . زط. چيگانه . زنگاري . کولي . غربالبند. غرچه . قرشمال . سوزماني . توشمال . زنگانه . کاولي . کابلي . کاول . کاوول . بکاوول . بکاول . زرگر کرماني . گيلاني . حرامي . لوند. غربتي . يوت . الواط. سرودگوي کوچه ها و گداي در خانه ها و در هندوستان زن فاحشه و قحبه را گويند. (برهان ):

اين دل سرگشته همچون لوليان

بار ديگر جاي مسکن ميکند.

خاقاني .

اگر شجاع الدين عقل غالب آيد نفس لولي باش لوند شکل هر جانشين ياوه روي را اسير کند. (کتاب المعارف ).

با ترکتاز طره هندوي تو مرا

همواره همچو بنگه لولي است خان و مان .

کمال اسماعيل .

مهبط نور الهي نشود خانه ديو

بنگه لولي کي منزل سلطان گردد.

کمال اسماعيل .

مشک لولي نه لايق طيب است

روستائي که مي خورد عيب است .

اوحدي .

حب ّ لولي گر از شکر باشد

حبةالقلب را بتر باشد.

اوحدي .

ز مهر آينه لولي زن سپيده فروش

ز فرق خود قصب زرد ماهتاب نهد.

بدر جاجرمي .

زهي ترک کمان ابرودو چشمت راست پيوسته

سنانها گرد بر گرد دو لولي طفل بازيگر.

بدر جاجرمي .

صبازآن لولي شنگول سرمست

چه داري آگهي چون است حالش .

حافظ.

فغان کاين لوليان شوخ شيرين کار شهرآشوب

چنان بردند صبر از دل که ترکان خوان يغما را.

حافظ.

لولئي با پسر خود ماجرا ميکرد که تو هيچ کاري نمي کني و عمر در بطالت به سر مي بري ... (منتخب لطائف عبيد زاکاني چ برلين ص 141).

باده و چنگ و شاهد و لولي

عقلها را دهند معزولي .

هدايت .

تيغ غزا مرد نکو را بود

تيغ زبان لولي کو را بود.

4)      لولیان:

ج ِ لولي . رجوع به لولي شود: خبر شکست او (يعني زکي خان ) که به وکيل الدوله رسيد، فرقه لوليان و جماعت الواط به استقبال زکيخان فرستاد. (تاريخ زنديه گلستاني ). درتحقيق احوال طوايف و اقوام بشري سرگذشت لوليان ، داستاني دلنشين و شگفت انگيز دارد، اين مشتي مردم جهانگرد خانه بدوش سرگشته آواره که زندگي آنها آثار ارزنده به بودلر ، پوشکين ، هوگو و بسياري گويندگان و هنرمندان ديگر الهام کرده است از ديرباز در همه جاي دنيا پراکنده بوده اند و سرگذشتي مبهم و رازناک و شگفت انگيز داشته اند. زندگي آنها ساده و خشن و دور از هياهو و خالي از ماجرا گذشته است . مثل دريا وحشي و مثل نسيم آزاد زيسته اند، همواره در ميان طوفان حوادث بوده اند، اما هيچگاه دستخوش امواج طوفان نگشته اند. پيوسته از کنار تمدنها و فرهنگهاي بشري گذشته اند، ليکن هرگز خود را به قيود آن گرفتار نديده اند. حتي مثل بسياري از اقوام کهن نيز گذشته خود، سرگذشت پدران خود را جز در سرودها و تصنيف هاي ديرين خود به دست فراموشي سپرده اند. با اينهمه در تاريخ و ادبيات ما از آنها بسيار ياد ميشود. نه همان شادخواري و رامشجوئي و خنياگري و سرگرداني و بي سر و ساماني آنها مورد توجه شاعران و نويسندگان ما واقع شده است ، بلکه در تاريخ گذشته ما نيز داستانهائي در باب اصل و منشاء آنها ذکر کرده اند. نوشته اند که بهرام گور عده اي از آنها را براي رامشگري و خنياگري از هند به ايران آورد و در سراسر ايران پراکنده کرد. نيزگفته اند که شاپور هنگام بستن بند شوشتر چند هزار ازاين طايفه را از کابل احضار کرده به خوزستان و شوشتر آورد، روز مردان ايشان عملگي کردندي و شب زنان ايشان به کار آب و به رقاصي و هم بستري مردان به سر بردندي . در ادبيات ما از چنگ و ناي لوريان بسيار ياد کرده اند. منوچهري گفته است :

اين زند بر چنگهاي سغديان پاليزبان

وآن زند بر نايهاي لوريان آزادوار.

نيز از دزدي و راهزني و طراري آنها سخن گفته اند. جمال الدين عبدالرزاق اصفهاني گويد:

رومي روز آب کارت برد و تو در کار آب

لوري شب رخت عمرت برد و تو در پنج و چار.

باز از بيشرمي و شوخ طبعي آنان ياد کرده اند. حافظ راست :

صبا زآن لولي شنگول سرمست

چه داري آگهي چون است حالش .

و هم از پريشاني زندگي و بي ساماني و آشفتگي خانه و بنگاه آنها سخن رانده اند. کمال اسماعيل ميگويد:

با ترکتاز طره هندوي تو مرا

همواره همچو بنگه لوري است خان و مان .

در تاريخ ايران نام لوريان نخست در داستان هاي مربوط به روزگار ساسانيان آمده است ، نوشته اند که بهرام گور از شنگل يا شنگلت يا شبرمه پادشاه هند درخواست تا گروهي از آنان را از هند به ايران گسيل دارد. روايتي که مولف غرر اخبار در اين باره آورده است بدين گونه است : «... گويندروزي شامگاهان ، بهرام از شکار بازميگشت گروهي از مردم بازاري را ديد که در زردي آفتاب غروب بر سبزه چمن نشسته اند و شراب همي خورند. آنان را از آن روي که خويشتن را از لذت سماع محروم داشته اند بنکوهيد. گفتند: اي ملک ! امروز رامشگري به صد درهم طلب کرديم و نيافتيم . بهرام گفت : در کار شما خواهم نگريست . پس بفرمود تا به شنگلت پادشاه هند نامه نويسند تا چهارهزار تن از خنياگران آزموده و رامشگران کارديده به دربار وي گسيل دارد. شنگلت بفرستاد و بهرام آنان را در سراسر کشور خويش بپراکند و فرمان داد تا مردم آنان را به کار گيرند و از آنان بهره برند و مزدي شايسته بدانها بپردازند و اين لوريان سياه که اکنون به نواختن عود و مزمار مشهورند از بازماندگان آنانند . همين داستان در مجمل التواريخ و القصص بدين گونه است که بهرام «... کس را هيچ رنج و ستوه نيافت جز آنکه مردمان بي رامشگر شراب خوردندي . پس بفرمود تا به ملک هندوان نامه نوشتند و از وي کوسان خواست و کوسان به زبان پهلوي خنياگر بود. پس از هندوان دوازده هزار مطرب بيامدند زن و مرد لوريان که هنوزبجايند از نژاد ايشانند و ايشان را ساز و چهارپا داد تا رايگان پيش اندک مردم رامشي کنند . اما فردوسي در نقل داستان تا اندازه اي به تفصيل گرائيده است و آن را با شاخ و برگهائي آراسته ، ميگويد:

وز آن پس به هر موبدي نامه کرد

کسي را که درويش بد جامه کرد

بپرسيدشان گفت بي رنج کيست

به هر جاي درويش و بي گنج کيست

ز کار جهان يکسر آگه کنيد

دلم را سوي روشني ره کنيد

بيامدْش ْ پاسخ ز هر موبدي

ز هر نامداري و هر بخردي

که آباد بينيم روي زمين

به هر جاي پيوسته گشت آفرين

مگر مرد درويش کز شهريار

بنالد همي وز بد روزگار

که چون مي گسارد توانگر همي

به سر بر ز گل دارد افسر همي

بر آواز رامشگران مي خورد

چو ما مردمان را به کس نشمرد

تهي دست بي رود و گل مي خورد

توانگر همان جان و دل پرورد

بخنديد از آن نامه بسيار شاه

هيوني برافکند پويان به راه

به نزديک شنگل فرستاد کس

چنين گفت کي شاه فريادرس

از آن لوريان برگزين ده هزار

نر و ماده بر زخم بربط سوار

فرستي بر من مگر کام من

برآيد از آن نامدار انجمن

چو نامه به نزديک شنگل رسيد

سر از فخر بر چرخ کيوان کشيد

هم آنگاه شنگل گزين کرد زود

ز لوري کجا شاه فرموده بود

چو لوري بيامد به نزديک شاه

بفرمود تا برگشادند راه

به هر يک يکي گاو داد و خري

ز لوري همي ساخت برزيگري

همان نيز خروار گندم هزار

بديشان سپرد آنکه بد پايکار

بدان تا بورزد به گاو و به خر

ز گندم کند تخم و آرد به بر

کند پيش درويش رامشگري

ورا رايگاني کند کهتري

بشد لوري و گاو و گندم بخورد

بيامد سر ساله رخساره زرد

بدو گفت شاه اين نه کار تو بود

پراکندن تخم و کشت و درود

خري ماند اکنون بنه برنهيد

بسازيد رود و بريشم دهيد

کنون لوري از پاک گفتار اوي

همي گردد اندر جهان چاره جوي

سگ و گرگ همسايه و هامراه

به دزدي شب و روز پويان به راه .

حمزه اصفهاني نيز همين داستان را با اندک تفاوتي نقل کند و گويد که جماعت «زط» از نژاد اين هندوان بازمانده اند . کساني که اين داستان را درباره نژاد و تبار لوريان آورده اند بيشترشان پيش از اين داستان از مسافرت بهرام گور به هند نيز سخن رانده اند. فردوسي در اين باره حکايت هائي زيبابا آب و رنگ حماسي نقل کرده است که آوردن آن در اينجا ضرورت ندارد. مسعودي مينويسد: ... و او [يعني بهرام ] پيش از اين [يعني پيش از جنگ با خاقان ] ناشناخته به هند رفت تا از اخبار آنان آگهي يابد و به شبرمه يکي از پادشاهان هند پيوست و در خدمت او به جنگ پرداخت و او را در برابر دشمني ياري داد تا ملک هند او را يکي از اساوره فارس شمرد و دختر خويش به زني بدو داد و ابن بلخي ميگويد: ... و لنگرها جمع آمدند و روي به بلاد هند نهادند و ملک هند معروفان را در ميان داشت و صلح کردند و دختر رابه زني بهرام داد و ديبل و مکران به بهرام داد . آيا داستان مسافرت يا لشکرکشي بهرام گور به هند چنانکه در روايات ايراني آمده است صحت دارد؟ اسناد موثقي در اين باره در دست نيست ، اما قرائن و امارات نشان ميدهد که در آن زمان بين ايران و هند روابطي سياسي وجود داشته است و حتي شايد بعضي از پادشاهان هند در ازاي جلوگيري از هياطله [هيتاليان ] که براي آن کشور نيز خطرناک بوده اند ايالت سندو مکران را به بهرام واگذار کرده باشند. مسئله مهاجرت لوليان نيز بايد يک مسئله سياسي مربوط به روابطايران و هند و يا مربوط به سختي زندگي لوليان در هند باشد. آنچه درباره مکاتبه بهرام با شنگل و درخواست فرستادن خنياگران هند نوشته اند افسانه اي بيش نيست . بدين گونه چنانکه از تاريخها و داستانها برمي آيد لوليان ايران از سرزمين هند بدين جا آمده اند. اتفاقاًدرباره لوليان اروپا نيز با همه اختلافي که درباره نژاد و تبار آنها هست محققان اين نکته را پذيرفته اند که سرزمين اصلي آنها هند بوده است . تحقيقات و پژوهشهاي نژادشناسي نيز که کوپرنيکي در يکي از بيمارستانهاي بخارست انجام داده است ، نشان ميدهد که جمجمه لوليان اروپاي شرقي با جمجمه هندوان طبقات پست شباهت بسيار دارد. مطالعات زبان شناسي نيز اين نکته را تاييد ميکند. لهجه هاي مختلف اين طوايف هم از جهت لغات و هم از حيث ساختمان در سراسر اروپا با لهجه هاي طبقات پست هندو شباهت دارد. گذشته از آن نام رم که اين طايفه در اروپا به خود ميدهند به نظر نمي آيد که با کلمه روم امپراطوري معروف مناسبت داشته باشد. از اين رو عقيده ميکلوزيش که نام آن را با کلمه دوما و دمبا که نام طايفه پست از مردم هند عليا باشند تطبيق کرده است ، چه بسا که مطابق واقع باشد. بعضي از نامهاي ديگر نيز که در اروپا بر اين طايفه اطلاق ميشود از ارتباط آنان با سرزمين هندوستان حکايت ميکند. درباره کلمه enagizT که در بيشتر نقاط اروپا بر اين طايفه اطلاق ميشود گفتگوبسيار کرده اند. اگر مفهوم آن چنانکه بعضي از لغت شناسان پنداشته اند به معني بنسودنيها باشد به رغم ساير احتمالات و به حکم قرائن ديگر ميتوان آنان را با «نجس »هاي هند مربوط کرد. کلمه itniS نيز که در پيه مون و ليتواني بر آنان اطلاق ميشود نام سند را که در قصص ايراني با سرگذشت لوليان مربوط ميشود به خاطر مي آورد. و در هر حال ، بسياري از قرائن و امارات ارتباط و انتساب اين طايفه را که در سراسر جهان قديم به نامهاي مختلف پراکنده بوده اند با سرزمين هند مشخص و معلوم ميکند. ظهور لوليان در اروپا از قرن چهاردهم ميلادي فراتر نمي رود. مقارن قرن پانزدهم ميلادي بود که آنها اروپاي غربي را عرصه استيلاي خويش کردند. بسياري در آن زمان گمان ميبردند که آنها از اهل eme hoB ميباشند، از اين رو آنها را بوهمي خواندند و اين نام در زبان فرانسه هنوز بر آنها مانده است . بعضي نيز آنها را مصري شمردند و نام seispyG که در زبان انگليسي به آنها داده شده است از اينجاست . زندگي مرموز و آلوده و آميخته با دزدي و نابکاري اين طايفه که آنان را به مثابه بازماندگان نسل جادوگران قديم معرفي ميکند، دراروپا از ديرباز خشم و نفرت مردم را نسبت به آنان برانگيخته است . اين مردمي که خشم و کينه تمدن را مثل يک لعنت ابدي همه جا با خود همراه دارند، از ديربازجادوگري و افسونکاري و فالگيري و مارفسائي و نيزه سازي و اسلحه گري را چون پيشه اجدادي مي ورزيده اند، با چنين وضعي عجيب نيست که هنوز مثل خويشان و شايد نياکان ديرين خود «نجس »هاي هند چيزي از سرنوشت «سامري جادوگر» و «يهودي سرگردان » را با خويش داشته باشند. زندگي آنها در ايران هم که گويا وطن دوم آنها بوده است از اروپا بهتر نيست . در ايران نيز همه جا با نفرت و بيم و تحقير و انزجار مردم روبه رو هستند. آنان را در فارس کولي ، در آذربايجان قراچي ، در عراق غربتي يا غربت ، در خراسان قرشمال ودر تهران غربيل بند مينامند. کلمه کولي را فرهنگنويسان تحريفي از کابلي دانسته اند. قراچي نيز گويا همان لغت بسيار معروف غرچه است که در زبان فارسي به معني ابله و پست و نابکار و بي شرم به کار رفته است . گفته اند:

بفريبد دلت به هر سخني

روستائي و غرچه را ماني .

و ابوالطيب مصعبي گويد:

صد و اند ساله يکي مرد غرچه

چرا شصت وسه زيست آن مرد تازي .

واژه قرشمال را نيز تحريف گونه اي از غيرشمار، يعني «بي شمار» يا «در شمار بيگانه » دانسته اند. نام (غربيل بند) يا (غربالبند) نيز از جهت حرفه و پيشه اي است که غالباً ميورزند و چنانکه بعضي از آنان نيز که حرفه زرگري دارند به زرگر کرماني نامبردار شده اند در جاهاي ديگر نامهائي ، مانند چنگيانه ، گيلاني ، سوزماني ، لولي ، جوکي ،کابلي ، حرامي و زنگاري نيز بر آنها اطلاق ميکنند که غالباً از جايگاه يا پيشه و شيوه زندگي آنها حکايت ميکند. سايکس که تقريباً پنجاه سال پيش درباره آنهااطلاعاتي جمع آورده است ، مي گويد: «تنها در آذربايجان پنج هزار خانواده از اين طايفه زندگي ميکنند و روي هم رفته در ايران نزديک بيست هزار خانواده يا به عبارت ديگر يکصدهزار تن لولي سکونت دارند». تحقيقات جديدتر نشان ميدهد که اين ارقام تا اندازه بسيار در اين اواخر نقصان يافته است . نوع زندگي آنان که فالگيري ، آهنگري ، آوازه خواني ، رقاصي ، طلسم سازي ، جادوگري ، گاوبازي و غربالبندي است ، در نقاط مختلف به اقتضاي محيط و اقليم تفاوت ميکند، اما در هيچ جا محبت و علاقه مردم را به آنها جلب نکرده است . حتي با آنکه در زندگي روستائيان به وسيله آهنگري و غربالبندي تاثير مفيدي مخصوصاً در بعضي نقاط خراسان داشته اند و نيز با آنکه در آذربايجان و کردستان آوازه خواني و رقاصي و مسخرگيشان مايه تفريح و سرگرمي بسياري از مردم را فراهم ميدارد، همواره مردم آنها را همه جا به منزله بيگانه تلقي ميکنند و نسبت بدانان چندان خوش بيني و مهرباني و همدردي از جانب مردم ابراز نمي شود. زندگي آنها در غالب نقاط ايران يک نوع تمدن شباني را که به تمدن صنعتي نزديک است نشان ميدهد و از بسياري جهات نيز طرز معيشت و آداب و رسوم آنها با زندگي ايلات شباهت دارد. آنها در ميان خود نظم و نسق خاصي با پاره اي آداب و قوانين مخصوص دارند که غالباً به وسيله کلانتر و «شاطرباشي » شان معمول و مجري ميگردد. زبان آنان نيز با آنکه در هر ناحيه تحت تاثير لغات خاص محلي قرار گرفته است از عناصر مجهول و بيگانه مشترکي مشحون است که به نظر مي آيد يادگارهائي از زبانها و لهجه هاي قديم هندي ميباشد. احتمال داده اند که لهجه هاي ايشان دربسياري از نقاط صورتهائي از يک زبان ساختگي و قراردادي باشد و اين احتمال به نظر نابعيد است . در هر حال از اين نظر که ايران اولين سرزمين است که لوليان پس از خروج از هند در آن مسکن گرفته اند، مطالعه در لهجه هاي لوليان از لحاظ فقه اللغه فارسي بسيار سودمند خواهد بود. درباره ريشه کلمه لولي تاکنون به درستي تحقيق نکرده اند. در فرهنگ جهانگيري آمده است که : «لول با اول مضموم و واو مجهول بي شرم و بي حيا را گويندو آن را لور نيز خوانند لوري و لولي منسوب به آن است ». مولوي فرمايد:

گر همي خوانيم لول و گر همي گوئيم گول

چون کلنده بر لب دوليم و تک تک مي کنيم .

در مجمعالفرس سروري گفته شده است که «لوري به ضم لام و کسر راي مهمله ، خوره باشد که به تازي جذام گويند و نيز نام طايفه اي باشد که ايشان را کاولي نيز گويند... لولي در مويد به معني سرودگوي در کوچه و نيز به معني نازک و لطيف و ظريف نيز آمده است ...» و اما در فرهنگ رشيدي پس از نقل معاني کلمه لور مينويسد: «... و تحقيق آن است که لول و لور به معني بي حيا است و لوري و لولي منسوب است به آن ، زيرا که بي حيائي لازمه لوليان است ». اما از اين معاني وجه تسميه و نحوه اشتقاق لولي استنباط نمي شود. لوره و لور در فرهنگها به معني گذرگاه سيل نيز آمده است ... و اين معني اگر با نام طايفه لر مناسب باشد بعيد است که با نام لوريان ارتباط داشته باشد، اما کساني که درباره لوريان ايران تحقيق کرده اند وجود بعضي طوايف و عناصر لر را در ميان آنها تاييد کرده اند. درست است که لران سفيدپوست فارسي زبان را با لوريان سيه چرده مجهول زبان نميتوان اشتباه کرد، ليکن شباهتي که در طرز معيشت و زندگي بين آنها هست کار داوري را درباره آن دشوار ميکند. طايفه زط که حمزه اصفهاني نام آنان را تقريباً بجاي لوريان به کار ميبرد، چنانکه از تاريخها برمي آيد، در قرون اول اسلام و مقارن حکومت حجاج در اهواز و خوزستان سکونت داشته اند. به دشواري ميتوان اين احتمال را پذيرفت که اين زطها همان لرهاي ساکن خوزستان و لرستان امروز بوده اند، اما نکته اي که در اين مورد جالب توجه ميتواند بود اين است که ياقوت در خوزستان ناحيه اي را به نام «رور» ذکر ميکند که با نام لور بي تناسب به نظر نمي رسد. آيا زطها يا لورها که در خوزستان بوده اند از اينجا برخاسته اند؟ درست روشن نيست . شهري نيز در سند به همين نام (رور) يا (الرور)وجود داشته است که مسلمانان در سال 95 ه' . ق. بوسيله محمدبن قاسم آن را گشوده اند. اين شهر که در سي فرسنگي جنوب غربي مولتان و در بيست فرسنگي شمال المنصورجاي داشته است و روزگاري جايگاه راجه هاي سند به شمار ميرفته است اکنون ويران شده است . آيا شباهت نام اين شهر با رور خوزستان و ارتباط نام زطها با لوريان که طبق سنن و تواريخ از سند به ايران آمده اند نميتواند ريشه و اصل کلمه لوري را به دست دهد؟ در واقع تحريف و تبديل روري و الروري به لوري و لولي با قواعد وموازين لغوي و صرفي عربي و فارسي درست به نظر مي آيد. بنابراين ميتوان اين احتمال را پذيرفت که اعقاب آن عده از رامشگران هندو که در روزگار بهرام گور به ايران آمده اند، نام خود را از نام اولين شهر سند که به ايران نزديک تر بوده است گرفته باشند. به هر حال اين گروه خانه به دوش بي سامان قانون گريزي که همه جا نسبت به حدود و قيود تمدن و فرهنگ سرکش و بي اعتنا بوده اند، اگر در نام و تاريخ و اصل و نژاد خويش نيز از دسترس فرهنگ و اطلاع بشري دور مانده باشند جاي شگفتي نيست . (از مقاله زرين کوب در مجله روابط فرهنگي هند و ايران ، سال 1952 م . شماره يک صص 11-21) .

5)      لوری:

لولي . کولي . زط. غربال بند. حَرامي . غربتي . غَرَه چي . قرشمال . توشمال . سوزماني . قَره چي . چينگانه . فيج . نام طايفه اي است که بازي گري و سرائيدن به کوچه ها پيشه ايشان باشد. (غياث ). سرودگوي و گداي کوچه ها. نام طايفه اي است که ايشان را کاولي ميگويند. (برهان ). منسوب به طايفه لور. در هند ايشان را کاولي گويند و در ايران الف را حذف کنند و کولي گويند و شعرا در اشعار لوري و لولي گفته اند. گويند شاپور هنگام بستن بند شوشتر چند هزار تن از اين طايفه از کابل احضار کرد و به خوزستان آورد . روز مردان ايشان کار کردندي و شب زنان ايشان به کار آب به رقاصي و هم بستري مردم به سر بردندي . و در زمان کريمخان زند در خارج شهر شيراز از اين طايفه بوده اند و به همان احوال رفتار ميکرده و معني لولي ، بي شرم و بي حياست .(انجمن آرا). بي حيا. بي شرم . (از برهان ):

از آن لوريان برگزين ده سوار

نر و ماده بر زخم بربط سوار.

فردوسي .

همانگاه شنگل گزين کرد زود

ز لوري کجاشاه فرموده بود.

فردوسي .

کنون لوري از پاک گفتار اوي

همي گردد اندر جهان چاره جوي .

فردوسي .

به هر يک يکي داد گاو و خري

ز لوري همي ساخت برزيگري .

فردوسي .

بشد لوري و گاو و گندم بخورد

بيامد سر ساله رخساره زرد.

فردوسي .

صلصل باغي به باغ اندر همي گريد به درد

بلبل راغي به راغ اندر همي نالد به زار

اين زند برچنگهاي سغديان پاليزبان

وآن زند بر نايهاي لوريان آزادوار.

منوچهري .

پس از هندوان [ به امر بهرام گور ] دوازده هزار مطرب بياوردند. زن و مرد و لوريان که هنوز برجاينداز نژاد ايشانند. (مجمل التواريخ ).

رومي آب روزگارت برد و تو در کار آب

لوريي شب رخت عمرت بردو تو در پنج و چار.

جمال الدين عبدالرزاق.

لوريي گفت مرا در عرفات

که مي و بنگ نگيرم پس از اين .

خاقاني .

با ترکتاز طره هندوي تو مرا

همواره همچو بنگه لوري است خان و مان .

کمال اسماعيل .

مهبط نور الهي نشود حجره ديو

بنگه لوري کي منزل سلطان گردد.

کمال اسماعيل .

حکايت کنند که عربي را درمي چند گرد آمده بود و شب از تشويش لوريان در خانه تنها خوابش نمي برد. (گلستان سعدي ).

اما اجازه دهید این مطلب را با طرح ماجرای نه چندان پاکی به پایان برسانیم که برخی کرمانی ها از آن سخن می گویند و به اصطلاح به کار برده شده از سوی زنی کولی می خندند. در ضمن این ماجرا می تواند دلیلی بر رد برخی تهمت ها به این گروه هم باشد: می گویند زن جوان بی باکی از کولی ها به در منازل می رفت و کارد و چاقو و این جور چیزها می فروخت. این زن بی هیچ واهمه ای به داخل منازل مردم می رفت و هیچ ترس به خود راه نمی داد. تا اینکه مردی او را برای فروش چاقو و کارد به منزل و سپس اتاقی هدایت کرد و در اتاق به رویش بست و خیال بد در باره او در ذهن گذراند. این زن کولی که وضع را بسیار خطرناک دید شروع به التماس کرد و مدام می گفت: کت امیدمه! کت امیدمه! آنقدر التماس کرد تا مرد از او گذشت.

سنگ ها

 در این بخش بر آنیم سنگ هایی را معرفی کنیم که به دلیلی برای مردم اهمیت پیدا کرده اند. اگر چنین سنگ هایی می شناسید جهت درج در این صفحه به آدرس ای میل ارسال فرمایید تا با نام خودتان درج گردد.

1)      حجرالاسود

حَجَرالاَسود، (در عربی: حجر أسود به معنی سنگ سیاه) سنگی است سیاه‌رنگ که بر دیوار پایه کعبه یکی از اماکن مقدس اسلامی در مکه عربستان نصب شده است. این سنگ یک شهابسنگ شکسته به قطر حدود ۵۰ سانتیمتر است که امروزه تکه‌های آن با یک بَست نقره‌ای به هم نگه داشته شده است. پرستش شهابسنگ‌‎ها در دوران پیش از اسلام در عربستان رواج داشته و تاریخدانان غیرمسلمان این رسم را بازمانده از آن دوران می‌دانند. حاجیان هنگام طواف کعبه آن سنگ را لمس کرده و می‌بوسند. در نظر ایشان این کار شگون خوب دارد.در باور مسلمانان این سنگ از بهشت آمده است (روایتی از امام باقر) و ابراهیم و پسرش اسماعیل آن را یافتند و در ساختن کعبه از آن استفاده کردند. داستانی از سوی مسلمانان درباره این سنگ گفته می‌شود بدین صورت که: "هنگام جنگ حجاج بن یوسف با عبدالله بن زبیر، کعبه توسط حجاج ویران شد و آنگاه که خواستند آن را بازسازی کنند در نصب حجرالاسود دچار مشکل شدند زیرا هر یک از بزرگان یا قاضیان که برای نصب آن می‌‌رفتند، کعبه به لرزه می‌‌افتاد و نصب سنگ سیاه میسر نگشت. در آن حال امام سجاد وارد مسجد شد و حجرالاسود را بی آنکه در مکه لرزشی به وجود آید، نصب کرد." در سال ۳۱۷ هجری قرمطیان به مکه هجوم بردند و حجر الاسود را نیز به سرزمین خود، احساء بحرین بردند و آن سنگ مدت بیست و دو سال در آن جا بود تا اینکه در سال 339 در زمان حکومت مطیع لله عباسی با وساطت ابوعلی علوی، سنگ سیاه را که اکنون شکسته بود به کوفه منتقل کرده و آنگاه به جایگاه خود نصب نمودند. ( دانشنامه ویکی پیدیا)

2)ردو

سنگی است نزدیک دهنه "ده گدا" در پاریز. مردم به آن سنگ اعتقاد دارند. ...پدر بزرگ ( مادری من) – کربلایی زین العابدین – که سه بار پیاده به کربلا رفته بود و نزدیک صد و بیست سال عمر کرد ... اعتقادی سخت به این ردو داشت و هرروز که به باغ خود می رفت, از آن زیارتی می کرد. این پیرمرد دا مردم بابو می گفتند... من معلمی داشتم به اسم سید احمد هدایت زاده.. که با همکار دیگرش میرزا علی پولادی ... یک روز به فکر افتاده با خو گته بودند که راستی اگر این سنگ را جابجا کنند, آیا آسمان به زمین خواهد آمد؟ شوخی با پیرمرد خواسته بودند بکنند... طرف عصر, سنگ را از داخل چهار دیواری ردو برمی دارند و میبرند وسط رودخانه, گودالی می کنند... وآن را زیر خاک می کنند و سنگهای دیگری روی آن می ریزند تا بکلی ناشناخته بماند. آن روز وقتی بابو به زیارت آمد سنگ را ندید. سخت آزرده خاطر و نگران شد. همان شب, پیرمرد در خواب دیده بود که کسی به او می گفت: سنگ در فلان جای رودخانه , زیر ریگ ها پنهان است, برو و آن را بجای خود بیاور. پیرمرد صبح زود برخاست و یک سر به سراغ سنگ رفت و درست از همانجا که در خواب نشانی یافته بود, آن را برداشت و آورد و به جای خود نهاد.... روز بعد دو معلم—به گردش – خود را تا پای ردو رساندند , با کمال تعجب دیدند که سنگ به جای خود بازگشته است. اتفاقا در همان لحظات پیرمرد از باغ خود بازمی گشت. وقتی به کنار ردو رسید, دو معلم به او سلام کردند و بعد در حالی که خود را به بی اطلاعی می زدند, گفتند: شنیده بودیم که سنگ از جای خود حرکت کرده. ولی حالا می بینیم که بجای خود بازآمده است. پیرمرد رو به آن دو کرد و با کمال ستدگی گفته بود: بله. چند تا حروم لقمه سنگه برده بیدن زیر خاکا قام کرده بیدن. تو خو جاش به من نشون دادن, افتو که چریغ کرد, رفتم آوردمش. دو معلم... رو در روی هم نگریسته به پیرمرد گفتند: راستی که عجب حروم لقمه هایی پیدا می شوند!" ( کوچه هفت پیچ, دکتر ابراهیم باستانی پاریزی)

2)      سنگ عشق

بهرامجرد دهستاني است در جنوب شهر كرمان كه بر سر راه قريه العرب و در نتيجه مسير صعود به قله هزار از مسير ارديكان قرار دارد و برج زيبايي دارد كه مورد بازديد كوهنوردان قرار مي گيرد. از كرمان تا بهرامجرد حدود پنجاه كيلومتر است. احمد علي خان وزيري در كتاب خغرافياي كرمان، تصحيح و تحشيه دكتر باستاني پاريزي،(ص 228)  آورده است: " بهرام كرد، بر كنار رودي كه از كوه سنگ عشق مي آيد و در باغين زراعت مي شود واقع است. تقريبا ده مزرعه نزديك اين قريه است." دكتر باستاني پاريزي در پانوشت آورده است: " سنگ عشق، بايد با كلمه اشك و ارشك روزگار اشكاني ارتباط داشته باشد  -- از نوع عشق آباد." با توجه به توضيح آقاي رسول زندي در كتاب كوه هاي كرمان ( ص 26) در باره كوه پر عشق، به نظر مي رسد منظور از كوه سنگ عشق بايد همانا كوه پر عشق و رودخانه مورد نظر ، رودخانه چاري باشد. " ... و كلمه گرد، كه تبديل به جرد شده از فعل كردن— كه در اين جا ساختن و بنياد گذاشتن معني مي دهد — گرفته شده... آباديهايي كه در آخر آنها كلمه گرد آمده در دوره ساسانيان ساخته شده" ( پژوهش در نام شهرهاي ايران / ايرج افشار، ص 170)

4)سنگ سال

سنگي است در ابتداي دره هرارون و گردنه پتكوه كه اهالي بر اين باورند كه اگر زمستان آنقدر برف ببارد كه اين سنگ در زير برف پنهان شود، سالي است كه بارندگي خوبي شده است و خشكسالي رخ نخواهد داد ، در غير اين صورت بارندگي كافي نبوده است. رتفاع این سنگ در حدود یک و نیم متر است.

5) سنگ زردآلو

به هنگام صعود قله دهران به محلي مي رسيم كه سنگ شكاف خورده اي است و شباهت كمي به زردآلوي باز شده دارد. در اين محل معمولا كوهنوردان استراحت مي كنند و پس از تجديد قوا به صعود خود ادامه مي دهند.

6) سنگ اعصاب

بالاترين نقطه كوه مسجد صاحب الزمان شهر كرمان. در اين نقطه سنگي وجود دارد كه برخي كوهنوردان كرماني به ‌آن سنگ اعصاب مي گويند كه رو به شرق و بر فراز قله رو به كافركوه و قفس، سنگي قرار دارد كه تمركز كردن و ايستادن بر روي آن كمي مشكل است.

7)      سنگ کر

 سنگی است در انتهای خیابان سرباز شهر کرمان. می گویند اگر در یک سوی این سنگ بایستی و با تمام قدرت فریاد بزنی در آن سوی سنگ فرد دیگری صدای شما را نمی شنود.

8) سنگ بسم الله

"سنگ بسم الله" میرزا سنگلاخ نصیب قبر خودش شد. ( کوچه هفت پیچ , ص 24)

9) سنگ سماور

سنگی است در علم کوه

As I lay dying / William Faulkner / گور به گور / نجف دریابندری

Jewel and I come up from the field, following the path in single file. Although I am fifteen feet ahead of him, anyone watching us from the cottonhouse can see Jewel's frayed and broken straw hat a full head above my own.
The path runs straight as a plumb-line, worn smooth by feet and baked brick-hard by July, between the green rows of laidby cotton, to the cottonhouse in the center of the field, where it turns and circles the cottonhouse at four soft right angles and goes on across the field again, worn so by feet in fading precision.
The cottonhouse is of rough logs, from between which the chinking has long fallen. Square, with a broken roof set at a single pitch, it leans in empty and shimmering dilapidation in the sunlight, a single broad window in two opposite walls giving onto the approaches of the path. When we reach it I turn and follow the path which circles the house. Jewel, fifteen feet behind me, looking straight ahead, steps in a single stride through the window. Still staring straight ahead, his pale eyes like wood set into his wooden face, he crosses the floor in four strides with the rigid gravity of a cigar store Indian dressed in patched overalls and endued with life from the hips down, and steps in a single stride through the opposite window and into the path again just as I come around the corner. In single file and five feet apart and Jewel now in front, we go on up the path toward the foot of the bluff. Tull's wagon stands beside the spring, hitched to the rail, the reins wrapped about the seat stanchion. In the wagon bed are two chairs. Jewel stops at the spring and takes the gourd from the willow branch and drinks. I pass him and mount the path, beginning to hear Cash's saw.
When I reach the top he has quit sawing. Standing in a litter of chips, he is fitting two of the boards together. Between the shadow spaces they are yellow as gold, like soft gold, bearing on their flanks in smooth undulations the marks of the adze blade: a good carpenter, Cash is. He holds the two planks on the trestle, fitted along the edges in a quarter of the finished box. He kneels and squints along the edge of them, then he lowers them and takes up the adze. A good carpenter. Addie Bundren could not want a better one, a better box to lie in. It will give her confidence and comfort. I go on to the house, followed by the Chuck. Chuck. Chuck. of the adze.

من و جوئل داریم از سر کشت بر می گردیم، من از جلو او از عقب. من پونزده قدمی از او جلوترم، ولی هر کس از انبار پنبه نگاه کنه کلاه حصیری پاره پوره جوئل رو یک سر و گردن بالای کلاه من می بینه.

جاده مثل خط لوله یکراست رفته، از ضرب پای آدم ها و آفتاب ژوئیه مثل آجر سفت شده، از لای دو ردیف سبز بته های ریشه کن پنبه که لب جاده چیده اند می ره می رسه به انبار پنبه وسط کشت، اونجا که رسید انبار رو با چار زاویه قائمه گرد دور می زنه، راهش رو از میون کشت می بره، بعد اثر پا خرده خرده محو می شه.

انبار پنبه رو از تنه های نتراشیده درخت ساخته اند، ملاط لای تنه ها مدت ها پیش ریخته. بنای چارگوشی است با بام شیب دار شکسته که خالی و خراب تو آفتاب یله داده، تو دو دیوار مقابل هم دو تا پنجره پهن داره که رو به جاده واز می شن.

به انبار که می رسیم من راهم رو کج می کنم از همون جاده ای می رم که انبار رو دور می زنه، جوئل که پونزده قدم پشت سر من می آد و یکراست جلوش رو نگاه می کنه با یک شلنگ از تو پنجره می گذره همین جور که داره یکراست جلوش رو نگاه می کنه چشم های کمرنگش مثل چوب رو صورت چوبیش میخ شده اند، با اون روپوش وصله دارش شق و رق ، عین سرخپوست های مغازه سیگارفروشی، که انگار فقط از کمر به پایین حرکت داره، کف انبار رو با چارقدم طی می کنه با یک شلنگ از پنجره مقابل هم می گذره، همین که من میرسم به نبش انبار باز می افته تو جاده. حالا او از جلو و من از عقب با پنج قدم فاصله داریم تو سر بالایی جاده می ریم طرف تپه.

گاری تل رو بسته اند کنار چشمه آب، افسار ها رو پیچیده اند دور پایه نشیمنگاه. توی گاری دو تا نیمکت هست. جوئل دم چشمه وا می ایسته، ملاقه رو از گل شاخه بید ور می داره آب می خوره، من ازش جلو می زنم می افتم تو جاده، یواش یواش صدای اره کش به گوشم می خوره.

وقتی می رسم اون بالا کش دیگه اره رو گذاشته کنار، سر پا وایساده لای تراشه های چوب داره دو تا از تخته ها رو سوار هم می کنه. لای سایه ها تخته ها مثل طلا زرد می زنند، آب طلای صاف، این ور و اون ورشون هم جای برش نرم تیغه تیشه پیداست: نجار قابلی است این کش. تخته ها رو می ذاره رو میز، لبه هاشون که با هم جفت شد یک چهارم جعبه تمومه. حالا زانو می زنه، چشم هاش رو جمع می کنه لبه تخته ها رو دید می زنه. بعد تخته ها رو می ذاره زمین تیشه ش رو ور می داره. نجار قابلی است.

ادی باندرن جعبه از این بهتر گیرش نمی آد که توش بخوابه. این جعبه هم خاطر جمعه، هم راحت. من می رم طرف خونه، از پشت سرم صدای تیشه می آد: چک  چک  چک.

اسپونریزم /spoonerism/

فرهنگ هزاره spoonerism را ( در حروف اول کلمات) جابجایی آغازین, ابدال آغازین  معنی کرده است.

مثال فرهنگ آکسفورد:    well-boiled icicle    به جای ترکیب اصلی

     well-oiled bicycle    است. مثال های فارسی: صیز و مندلی   به جای میز و صندلی   و   انیر و پنگور    به   جای  پنیر و انگور    است.

این نام از اسم William Archibald Spooner استاد آکسفورد گرفته شده است که به شدت از این نوع کاربرد جابجای حروف کلمات در عذاب بود.

این جابجایی می تواند حتی در سطح کلمات یک جمله هم واقع شود.مثلا روزی در منزل یکی از اقوام میهمان بودیم و به همراه زن و فرزندان ایشان منتظر ورود ایشان به منزل از سر کار. وقتی زنگ منزل به صدا در آمد زن رو کرد به دختر بزرگش و گفت:" باباتو بذار رو گاز. کتری اومد!"

مثال هایی از ویکیپیدیا:

• "The Lord is a shoving leopard" ("loving shepherd")
• "It is kisstomary to cuss the bride" ("customary to kiss")
• "Mardon me, padam, this pie is occupewed. Can I sew you to another sheet?" (Pardon me, madam, this pew is occupied. Can I show you to another seat?")
• To a student: "You have hissed all my mystery lectures, and were caught fighting a liar in the quad. Having tasted two worms, you will leave by the next town drain" ("missed ... history," "lighting a fire," "wasted two terms," "down train")
• To a lady at a college reception: "You'll soon be had as a matter of course" ("mad as a Hatter, of course")
• "Let us raise our glasses to the queer old Dean" ("dear old queen")
• "We'll have the hags flung out" ("flags hung")
• "a half-warmed fish" ("half-formed wish")
• "Is the bean dizzy?" ("dean busy")
• "Go and shake a tower" ("take a shower")
• "a well-boiled icicle" ("well-oiled bicycle")

فصل دهم از کتاب کوچه هفت پیچ  استاد باستانی پاریزی با عنوان "صفای لری" به طایفه  لری مقیم استان کرمان می پردازد که  " در دو سه نقطه کوهستانی کرمان مسکن دارند: نخستین آنها , گروهی که حوالی بهرآسمان جیرفت و نواحی کوهستانی رابر و جواران زندگی می کنند... وتیره های شیخ حسینی و شمس الدینی و حیدری از آنها هستند....مردمانی مهمان نواز و سخت ساده دل و یب آلایش هستند. ...گروهی از لرهای کوهستانی مهنی و دشت آب و بافت, در جزئ ایل افشار به شمار میروند و به " لر ولی اوشاغی" معروفند.... گروه دیگر لرهای کرمان, ایلاتی هستند که حوالی "کوه پنج" و وکیل آباد و پاریز سکونت دارند." در هر صورت اگر از مسیر دره هرارون به کوه شاه صعود کنید ,در فصل بهار و اوایل تابستان به عشایر لری این دره برخورد خواهید داشت. اگر از دهانه آرتی به کوه لاله زار بروید, در دهانه آرتی با عشایر لری روبرو خواهید شد . اگر از دره عشق آباد به کوه لاله زار یا کوه شاه بروید هم با عشایر لری سلام و علیکی خواهید داشت. استاد باستانی پاریزی بیشتر به عشایر لری سیرجان پرداخته اند , ولی باید گفت که عشایر لری مقیم رابر هر کار نکرده باشند , کافی است گسترش گردوکاری دره عشق آباد را ببینیم و به تاثیرگذاری آنان بر منطقه پی ببریم و البته جدای از پست های اداری مهمی است که در اختیار دارند.

1) اولین برخورد بنده با عشایر لری : و اما آشنایی بنده با شمس الدینی ها قبل از رفتن به رابر برای معلمی شروع شد. اولین آشنایی بنده با شمس الدینی ها می خواست به قیمت جانم تمام شود.  سال پنجاه و نه که دیپلم گرفتم , دانشگاه ها بسته بودند و من برای بیکار نبودن , شاگرد مکانیک شدم و پس از چند ماهی , روزی شاگرد جدیدی به تعمیرگاه آمد و به جمع ما اضافه شد که رنگ چشمان خاصی داشت و بسیار بچه خوب, زحمتکش و ساده دلی بود که  پس مدتی به این نتیجه رسید که بنده تنها کسی هستم که می تواند با او کار کند و مشکلی نداشته باشد و با هم دوست شدیم. حتی یک بار به اطاق کرایه ای او رفتم و با هم چایی خوردیم و او کتابی دست نویس از پدر بزرگش را نشانم داد. به هر حال, روزی داشتیم گیربکس ماشینی را پایین می آوردیم و من زیر ماشین بودم و او کمک دست من. فرمان قفل بود و به او گفتم فرمان ماشین را از حالت قفل در آورد تا با آزاد شدن جلوبندی ماشین گیربکس را راحت تر در بیاورم چون در آن زمان ما گیربکس ها را نه روی چاله که در گوشه خیابان و به حالت درازکش باز می کردیم. به داخل ماشین رفت و سویچ را چنان چرخاند که ماشین استارت خورد و نزدیک بود روی سینه من بیافتد که خوشبختانه جک زیر ماشین از نوع چرخدار بود و ماسین و جک با هم کمی به جلو رانده شدند و به خیر گذشت. نام این لری خوش قلب , معاذ شمس الدینی بود.

2) آخرین باری که دوستی از عشایر لری برخورد داشتم به جلسه مصاحبه برای گزینش دانشجو بر می گردد. پس از استقرار در جایمان نگاهم به آقایی با همان تیپ چشم افتاد و همدیگر را شناختیم. او از معلمان , و البته مسئولان اداره ما در رابر به هنگام معلمی بنده بود و سلام و علیکی و خوش و بشی. در فرصت های استراحت از کوه روی خودم برایش گفتم و از رابر رفتنمان و از گردو درکا رفتن و قله لاله زار رفتن و ... به حرف هایم خوب گوش کرد و گفت که یادش آمده  که روزی در میدان شهر گروهی از کوهنوردان را دیده است که می خواهند ماشینی کرایه کنند و ... گروه بیست و چند نفر بود و از شهرستانهای متفاوت ( حتی زاهدان ) آمده بودند.با توجه به شور و حرارتی که چند نفر از همراهان ما از گروهی از یکی از شهرستانها از خود نشان می دادند و به دلیل همین شور و شوق جوانی این چند آقا و یکی دو خانم کوهنورد به آن لباس های با رنگ تند , کمی توجه مردم جلب شده بود و شاید کمی مسئولان ترافیک شهر را نگران کرده بود.با کمک شهردار رابر اتوبوسی جور شد و ما را تا ده دیوان بردند و در واقع از شر ما خلاص شدند.  در هر صورت , این دوست گفت: " اگر می دانستم که جزء این گروه هستی , حتی اگر سلام هم می کردی جوابت را نمی دادم."   

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

روز یکشنبه با کلاس کارشناسی مشاوره درس زبان تخصصی داشتیم و وقتی کلاس تمام شد و از کلاس بیرون آمدم , صدای خانمی از دانشجویان همین کلاس را شنیدم که خطاب به همکلاسیانش می گفت: چرا هیچی نمی گید و اعتراض نمی کنید. تند تند دارد درس می دهد و جلو می رود." فقط در ذهنم گفتم تا شده از سر وته درس ها می زنیم که کمی ملاحظه شان بشود ولی به اصل رعایت سرفصل لطمه ای نخورد ولی دو قورت و نیمشان هم باقی است. مهم نیست. اعتراضشان را می گویم که به این جور برخورد ها عادت دارم, ولی مهمترین نکته برای من در آن لحظه این بود که از خودم پرسیدم   این اصطلاح "دو قورت و نیم باقی بودن " از کجا آمده؟ و جوابش:

می گویند روزی حضرت سلیمان تمام حیوانات پرنده و درنده و خزنده را بار عام داد و سخنانی گفت و قصد کرد یک وعده به تمام جنبندگان غذا بدهد. پیش از همه نهنگی سر از اب بیرون کرد و از سلیمان غذا خواست. به امر سلیمان لقمه ای در دهانش افکندند, بلعید و باز از سلیمان غذا طلب کرد. دوباره به او غذا دادند . پس از بلعیدن باز غذا خواست تا آنکه تمام ماحضر را که برای تمام حیوانات آماده کرده بودند در دهانش ریختند و او بلعید ولی باز طالب غذا بود. سلیمان از خوراک آن حیوان در شگفتی شد و از او پرسید: خوراک تو در هر روز چقدر است؟ نهنگ گفت" روزی سه قرت و تمام این غذاها که به من دادید , نیم قرت بود و هنوز دو قرت و نیمم باقی است.

( ضرب المثل های معروف ایران/ مهدی سهیلی/ انتشارات شرق)

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

در فارسی کرمانی چکه /čeke/ به معنای آدم رند و ظریف است و اصطلاح "عجب چکه ای است !" اصطلاحی است بسیار رایج و البته بار منفی هم ندارد. در افغانستان هم به آن چکه چور /čake ču:r/ = آدم رند و قلاش , و در تربت حیدریه به آن چکهčoka/  / می گویند و به معنای مسخره, دست آویز مسخرگی است. ( فرهنگ گویشی خراسان بزرگ, امیر شالچی)

لغت نامه دهخدا:

/čake/ /čeke/

در تداول عامه شخص لوده و مزاح کن و مسخره را گويند. آنکه بسيار مسخرگي کند و بخندد و بخنداند. کسي که همه امور را به لاغ و خوش طبعي و استهزاء گذراند و نسبت به پيش آمدهاي صعب ، لاابالي و ولنگار باشد. آنکه از تمسخر شدن نرنجد و خود مايل به هزل و مسخرگي باشد. بي عار و بي بند و بار. سخت لوده و بسيارمزاح . آنکس که طبع لاابالي گونه دارد.

اما به توضیحات لغتنامه دهخدا در باره نفاوت چکه و لوده دقت کنید:

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

ماجرای آنچه آقا محمد خان قاجار به دلیل مهمان نوازی و حمایت از لطفعلی خان زند بر سر کرمانیان آورده است را نمی توان در کتاب آسیاب هفت سنگ دکتر باستانی خواند و به قول جلال آل احمد " دل آدم فقط بدرد نمی آمد. مال من حتی درد گرفت)گذر به حاشیه کویر( به خصوص آنجا که از انداختن جسد بچه خردسالی از سوی مادری از پشت بام سخن می گوید که " دو روز بود که مادر صدای ناله فرزند را از گرسنگی می شنید و پستانهای خشکش چاره گر او نبود... به اینصورت به ناله جگرگوشه خاتمه داده بود", و یا آنجا که " چنان شد که دختران و اطفال معصوم در وسط چهار سوق بازار که خراب شده و اکنون جزء خیابان مسجد ملک است - علنا در هنگام فرار مردم یا  عبور و مرور سربازان مورد تجاوز قرار گرفته و همانجا به قتل می رسیدند. بسیاری از دختران را پدران و مادران در سوراخ های بخاری و کندوهای خانه ها نهادند و آن را تیغه کردند و بگل گرفتند و چون خود کشته شدند, کسی نبود که بعدا آنان را از داخل دیوار بیرون آورد , و اما یک نکته مهم: ." چون در روایات کرمان هست که لشکریان آقامحمدخان سه روز شهر را غارت کرده, خصوصا به زنان و دختران تجاوز علنی کرده حتی در وسط بازار توهینها رواداشته بودند, و این حرف همیشه موجب سرشکستگی خانواده کرمانیها بود, و اغلب به صورتی آن را دیگرگون بیان می کردند که از جمله بارداربودن جمعی دختران بود در وقتی که سپاه مهاجم از شهر بیرون می رفت.باری, یکی می گفت: روزی که آقا محمدخان وارد شهر شد پدر بزرگ من قبلا خانواده ما را فرستاده بود به بافت, و خودش در شهر جنگید تا کشته شد! دیگری می گفت مادر پدر من آن وقت به زیارت مشهد رفته بود! آن یکی می گفت جد پدر من و بچه ها در سیرجان آذوقه جمع می کردند که به کرمان بفرستند و سومی می گفت که جده ام دخترها را توی کندوی لای دیوار زنبور گذاشت و در آن را گل کرد و چهار روز بعد آمها را نجات دادند. و همینطور یکی یکی حرف می زدند] تا نوبت به "علی کاکو" -- از آزادیخواهان معروف -- رسید که آدم شوخ خوشمزه ای هم بود( و هنوز مادر بزرگ و عمه او که زمانی سالخورده و در عین حال نام آور بودند, حیات داشتند). علی کاکو با خوشمزگی گفت: از حرفهای آقایان معلوم شد اصلا زن و دختری در شهر نبوده است و بنابراین بنده باید بگویم که آن روز ... هیچ زنی در شهر نبود و لابد این شصت هزار تن را فقط مادربزرگ و عمه مخلص مورد پذیرایی قرار دادند ! " ( آسیای هفت سنگ, دکتر باستانی پاریزی, صص 229-230 اجازه دهید وبلاگ نویس حاضر هم بگوید که در آن زمان جد پدری اش در باغین و جد مادری اش در ماهان بوده اند !!!

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

انجیرو

عبور اینترنتی از کت حلال و حروم

جلال آل احمد کوهنورد

نمای طاق علی پس از انجیرو

به سوی طاق علی

در آستانه طاق علی

طاق علی

باقیمانه شمع های نذری مردم برای طلب برآورده شدن آرزو

حرکت به سمت کت حلال و حروم

سنگنوردی کوچک قبل از کت حلال و حروم

آخرین سنگنوردی کوچک فبل از کت حلال و حروم

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

ارتباط شناسی , مهدی محسنیان راد, انتشارات سروش

کتاب هشت بخش دارد:

1)      نگاهی عمومی به ارتباط

2)      2) معنی در ارتباط

3)      پیامهای کلامی

4)      پیامهای غیرکلامی

5)      پیشنهاد مدلی برای ارتباطات انسان با انسان

6)      سایر مدلهای فراگرد ارتباط

7)      سیرتحول ارتباطات انسان با انسان

8)      گونه های دیگر ارتباطات انسانی

بخش هفتم این کتب , یعنی سیر تحول ارتباطات انسان با انسان, خود دو بخش دارد:

1) ایران در سه کهکشان مک لوهان: کهکشان شفاهی, اقامتی کوتاه در کهکشان گوتنبرگ, پروازی سریع به کهکشان مارکنی    2) تحول وسایل ارتباطی.

کهکشان اول, کهکشان شفاهی بود که از دوردست تاریخ آغاز و تا سال 832 شمسی ( 1453 میلادی) ادامه داشت.

کهکشان دوم, کهکشان گوتنبرگ آغاز شد. مسافران آن کهکشان , 380 سال در آنجا ماندند و بعد...

کهکشان سوم, کهکشان مارکنی: ... وبعد سومین سفر را اغاز کردند و هنوز در آنجا هستند.

این نمایی است از آنچه مک لوهان می گوید. او برای آدمهای ساکن در هر کهکشان خصیصه هایی را بر می شمارد ...

فقط می خواهم به مک لوهان بگویم که مسافرانی بودند که به موقع نتوانستند به کهکشان گوتنبرگ مهاجرت کنند... بودند اقوامی که یکباره از کهکشان اول, راهشان را کج کردند و به صورتی عبوری از کهکشان گوتنبرگ عبور کردند و به کهکشان مارکنی رفتند و این داستان سرزمین من است.

خواندن این کتاب جذاب را به همه دوستان توصیه می کنیم.

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

ادامه ... و این داستان سرزمین من است. را در زیر بخوانید:

پروازی سریع به کهکشان مارکنی

در سال 1920 میلادی نخستین فرستنده رادیویی جهان در لندن به کار افتاد. انگلیسیها چمدانهایشان را بستند تا برای سفر به کهکشان مارکنی حرکت کنند. در آن سال حدود سیصد سال بود که آنان در کهکشان گوتنبرگ زندگی می کردند. مرد انگلیسی کتاب و روزنامه چاپی می خواند. پدرش نیز می خواند, پدربزرگش هم, بلی و قبلی هن. حالا با چنین میراثی از اقامت در کهکشان گوتنبرگ برای سفر به کهکشان مارکنی حرکت می کرد..

سال 1940 میلادی , اولین فرستنده ایران به کار افتاد. یعنی فقط 20 سال پس از افتتاح نخستین فرستنده رادیویی جهان در حالی که 381 سال پس از اولین چاپخانه در اروپا, اولین چاپخانه با حروف فارسی به کار افتاد و 215 سال بعد از اولین روزنامه در جهان, اولین روزنامه در ایران انتشار یافت.

... مرد ایرانی ... شتابان به سوی کهکشان مارکنی پرواز کرد. یا به عبارتی پروازش دادند.... برای پدران او خریدن اولینروزنامه ها هیچ افتخاری نداشت. ناصرالدین شاه وقتی دید  مردم روزنامه را خریداری نمی کنند, دستور داد از مواجب کارمندان رده بالای دولت هر ماه مبلغی کم کنند و یک نسخه روزنامه به آنها بدهند. به همید دلیل نیز مردم آن روزگار به روزنامه " زورنامه" می گفتند. اما رادیو با موسیقی وارد ایران شد... در آن سالها هنوز اکثر جامعه را بی سوادان تشکیل می دادند, پس رادیو توانست بدون هیچ گونه مقاوتی مردم را به کهکشان مارکنی ببرد.... هزینه این سفر سریع و گران به کهکشان مارکنی را پول نفت تامین می کرد...  شاید بتوان کم توجهی نسبی ایرانیها را به پیامهای مکتوب, چه در حد روزنامه, مجله, کتاب و چه گزارشهای اداری, نامه نگاری و ... ناشی از عواملی از جمله همین عامل عدم اقامت کافی در کهکشان گوتنبرگ دانست.

( ارتباط شناسی – مهدی محسنیان راد- صص 501 - 506)

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

...و ما دو زن گرفتیم!

تخت شازده حکایت غریبی دارد. محل دوری جستن حکام کرمان از بیماری های واگیردار بوده است که مبادا خانواده هایشان مثل مردم عادی در معرض بیماری باشند. منطقه را قرق می کردند و در حالی که مردم عادی با بیماریهای وحشتناک دست و پنجه نرم می کرده اند, ایشان با اهل و عیال آسوده خاطر در تخت شازده خوش می گذرانده اند و پنج تا شکار می زده اند و ... اگر به تخت شازده , که پای کوه کله ماری حد فاصل قله لاله زار و شاه رفتید , حتما با تغییر مکان جغرافیایی خود , مکان تاریخی خود را نیز تغییر دهید. من که ترکیبی از تنفر از رندی صاحب قدرتان و تنفر از جهل دون پایگان تفنگ به دست بدجوری آزارم داد , آنقدر که غروب نشده به کیسه خواب رفتم و سعی کردم اینگونه حوادث را عادی تلقی کنم , که نشد...

یک حجار قدیمی بر سنگ نقر کرده بود: سال قحط شد و گندم منی به چهار شاهی رسید, و ما زنمان را طلاق ندادیم! گویا نوه همان سنگ تراش, سالها بعد, با همان تیشه ارثی خود, در زیر همان خط نقر کرده بود: سال قحط شد و جو منی به ده شاهی رسید , و ما دو زن گرفتیم! ( اژدهای هفت سر, دکتر باستانی پاریزی, ص 292)

عکس ها:

نمای تخت شازده

کتیبه اصلی: شاهکار حاکم- پنج شکار در یک کمین

کتیبه خردشده

کتیبه دوم

نمایی دیگر از کتیبه اول

محل اقامت قرقچی ها

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

فتن فتو (ن) / / fetan fetu (n)

واقعا این ان جی او ( NGO ) یا سازمان های غیر دولتی - از جمله گروه های کوهنوردی آزاد -  خود نعمتی است که به قول کرمونی ها  بدون "فتن فتون" کار کنی. بد نیست بدانید این کلمه در فارسی کرمانی به صورت " فتن فتون" هم به کار می رود و به تشریفات کاذب و بزرگنمایی وشرح و تفصیل چیدن های غیرضروری اشاره دارد. در زبان بسیاری از کلمات از نام اشخاص گرفته می شوند که مشهورترین آن ها: ساندویچ, بایکوت, و... است. فتنفتو " نام کسی بود, فتح الدین فتح الله , که قهوه خانه معروفی داشت در صفه عزاخانه که آن مشهورترین قهوه خانه و چایخانه های کرمان و مرکز اخبار و شایعات بود و مدتها فرزندانش آنجا را اداره می کردند." ( فرهنگ لغات و اصطلاحات مردم کرمان, دکتر ابوالقاسم پورحسینی)

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

وقتی به کوه می رویم َ واژه " گدار" را زیاد می شنویم و از ما معلمان زبان انتظار دارند بگوییم که این واژه انگلیسی است یا خیر؟ حال می گوییم: خیر. فارسی است.  فرهنگ کوچک پهلوی, د.ن. مکنزی , ترجمه مهشید میرفخرایی  گدار را به صورت  ویدار  داده است.این تعاریف را هم از منابع گوناگون جمع آوری کرده ام:

۱) گدار= گذرگاه سربالا و طولانی , خواه در بلندی کوهستان یا در کنار رودخانه و دره

بی گدار به آب زدن= اصطلاحی است که بدون هدف و قصد به کاری دست زدن را گویند.

( فرهنگ لغات و اصطلاحات مردم کرمان , دکتر ابوالقاسم پورحسینی)

۲) گدار= گردنه, گذرگاه کوه = گدر ( فرهنگ بهدینان, جمشید سروش سروشیان)

۳) گدار= گردنه, راه صعب العبور, پرپیچ و خم ( فرهنگ واژه های زایج تربت حیدریه, احمد دانشگر)

۴) گدار=معبر . ممر: اسگدار; اسب گدار. گاوگدار. کبک گدار.

-بي گدار به آب زدن ; بي احتياط به کاري قيام کردن . بي فکر کاري را انجام دادن .

( لغت نامه دهخدا)

۵) گدار=معبر و گذرگاه در آب ، پاياب ، جاي كم عمق رودخانه كه مي توان پهناي آن را بدون شنا كردن پيمود. 

( فرهنگ معین)

و بهترین دلیل بر غیر انگلیسی بودن این واژه  این است که آقای کریم امامی به این صورت آن را معادل یابی کرده اند:

گدار = a shallow part of the river ( which can be crossed by wading)- a ford

بی گدار به آب زدن = to act heedlessly ( to wade into a river where there is no ford)

( فرهنگ معاصر کیمیا, کریم امامی)

و چند گدار معروف استان کرمان:

گدار کفنو / کفنوئیه

گدار خونه سرخ

گدار سنگ صیاد

گدار اسکر

گدار ده بکری

 و حکایت من با این اصطلاح:

رابر معلم بودیم و با اتوبوس به کرمان می آمدیم که جوانی در بزنجان سوار شد و به دلیل نبود صندلی وسط اتوبوس ایستاد. از حرکات وی معلوم بود که کمی مشکل دارد و پرت و پلا می گوید. یکی از او پرسید که کجا می روی؟ گفت: کرمان. من لحظه ای غافل شدم و متوجه نبودم که با چه کسی به اصطلاح طرفم و از او پرسیدم: میروی کرمان چه کار کنی؟ در آمد و گفت: می روم تو را به دیوانه خانه ببرم ! نیمی از اتوبوس به من خندیدند و کلی خجالت کشیدم. دوستم مجید حسینی گفت: "هیچوقت بی گدار به آب نزن." خودم هم در دل گفتم : راست می گویند که هر دیوانه ای به کار خود هشیار است.

امروز شنبه بیست و هفتم بهمن 86 گروهی از کوهنوردان کرمانی آمده بودند کوه صاحب الزمان و تمرین فرود و ... می کردند. به شوخی به دوستی گفتم :" ما که کوهنورد به تمام معنا شده ایم و احتیاجی به این گونه تمرین ها نداریم. از  کوهنوردی,  کف دره نوردی - یا همان اصول پیاده روی طاقت فرسای کف دره ها ( ! ) -  را که دوره اش را دیده ایم و بلدیم. می ماند کار با طناب و گره ها و سنگ نوردی و اصول صحیح گام برداشتن و یخ نوردی و ... که آنهم کاری ندارد کم کم یاد می گیریم. "  می گویند مردی نعلی پیدا کرد و به زنش گفت: خدا یک خر به ما داده. زنش گفت: کجاست؟ مرد نعل را نشان داد و گفت: این یک نعلش , سه تا نعل و یک خر هم باقی مانده که بعدا خواهد داد. ( ضرب المثل های مشهور ایران, مهدی سهیلی, انتشارات شرق)

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

"چراک پراکی" /čar:a:k par:ra:ki:/ درفارسی کرمانی به معنی بچه ای است که بزرگ شده و از عهده خودش بر می آید.این ترکیب اتباع ( دوگان سازی) است و به نظر می رسد جزء اصلی "پراک" و چراک جزء بی معنی باشد. ریشه کلمه "پراک" ظاهرا از همان کلمه "پر"  و هم نسب با " پراکندن" است .همچنین پراکی/parra:ki:/ به معنی آماده پرواز, منحرف شدن ( فرهنگ لغات و اصطلاحات مردم کرمان, دکتر ابوالقاسم پورحسینی) است. کاربرد "پراک"در گویش های دیگر از این قرار است:

پراک = ( رودباری) پرش دار, نوعی مار که می پرد.

پراکی/parra:ki:/ آماده پرواز, منحرف شدن ( فرهنگ لغات و اصطلاحات مردم کرمان, دکتر ابوالقاسم پورحسینی)

پراکی /para:ki:/  قابل پرواز, پرندگانی که تازه می توانند چند متری را پرواز کنند, مجازا در مورد انسانها هم به کار می رود. ( بررسی گویش جیرفت و کهنوج)

پراپر: خیززدن غیر عادی ( بدخشان)

پراک: پرانده, حرف چرت و پرت, سخن بیهوده و غیرجدی ( افغانستان)

پراکی: پراک ( افغانستان)

پراکی رفتن: جفنگ رفتن, چرت و پرت گفتن ( افغانستان)

پرانچه: پرنده ای که تازه آماده پرواز شده باشد, جوجه گنجشک, جوجه پرندگان ( بدخشان, افغانستان)

پرانچه کردن کسی: به کسی رو دادن ( افغانستان)

( به نقل از فرهنگ گویشی خراسان بزرگ)

"لک و پک" اصطلاحی است که در فارسی کرمانی به معنای آت آشغال است.از نظر زبانشناسی, این ترکیب اتباع یا دوگان سازی نام دارد و  چهار کاربرد دارد: 1) تقلید صدا : ترق تروق 2) حرکات متضاد: الا کلنگ 3) بازتاب بی نظمی و... : شلوغ پلوغ 4) تاکید : توپ توپ  . کاربرد اتباع در فارسی کرمانی بسیار زیاد است و چند حکایت شیرین دارد:
1) می گویند به یک کرمانی گفتند شما کرمانی ها چرا اینقدر می گویید: "درخت مرخت, چیز میز, و...." گفت: اون  "رشقال پشقال" هایش اینجوری می گویند. ما نمی گوییم.( رشقال = ژنده پوش و کثیف)
2) یکی از سواران حکومتی از راهی می گذشت, روستایی را با خرجین دید و پرسید در این چیست؟ گفت: لک و پک. سوار خرجین را تفتیش کرد و در آن مغر گردو و خرما دید و چون به لغت آشنا نبود, تصور کرد که یکی لک است و دیگری پک. به روستایی گفت: هان, دانستم . حالا "لک" را بگذار لای "پک" و بگذار در دهان آقابگ. ( نام سوار آقا بگ بود) ( امثال فارسی در گویش کرمان- دکتر ناصر بقایی- ص 208)

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

بهار سال 1386 , خانم افسانه سیدی , سنگنورد کرمانی, به دلیل سقوط از مسیر آتش کوه صاحب الزمان شهر کرمان جان به جان آفرین داد.در واقع, همین کوه کوتاه درون شهری در سال چهار تا پنج قربانی از کرمانی ها می گیرد. از مجموعه تحلیل های متفاوتی که به گوش می خورد , می شد به این نتیجه رسید که خانم سیدی به قول کرمانی ها " چوب خاطرجمعی خود را خورده اند". این به اصطلاح " چوب خاطر جمعی خود را خوردن" در زبانشناسی شناختی با تعبیر فراشناخت بحث می شود. هر چند همگان به ضرورت آموزش واقفند , ولی باید به ضرورت آموزش " در معرض خطا بودن" بسیار شدید آدمی در باره توانایی های فراشناختی خود ( یا همان خطر اعتماد بیجا) توجه کرد.

فراشناخت ( به نقل از فرهنگ توصیفی روانشناسی شناختی- نشر نی)

فراشناخت بنا به تعریف عبارت است از " دانشها یا باورهایی که آدمی در باره فرایند های شناختی خویش دارد." از این معرفت می توان برای تنظیم فعالیتهای شناختی نیز بهره جست. مثلا این که شما بدانید که معمولا دیر سر قرارتان می رسید یا این که مثلا در حل جدول کلمات مهارت دارید, نمونه هایی از معرفت فراشناختی شما است.... دانسته های هر آدمی در باره تواناییهای شناختیش غالبا آشکار نیست ... از جمله حوزه هایی که نقش فراشناخت در آنها به نحو گسترده ای بررسی شده, حوزه حافظه است.... یکی از عناصر آشنای آگاهیهای فراشناختی احساس دانستن است.مثلا وقتی می گوییم "پرنده ای که با حضرت سلیمان گفت و گو نمودگ خود را در حالت نوک زبانی می یابیم و می دانیم که واژه را می دانیم ولی نمی توانیم به یاد آوریم که آن هدهد است. ...احساس مشابه و جالب دیگر احساس ندانستن است.اگر از شما بپرسند شماره تلفن قصر باکینگهام را می دانید یا نه, به احتمال زیاد آن را بعید خواهید دانست, هر چند که هیچگاه پیشتر این شماره را در حافظه خود به طور کامل نجسته اید. چند نکته: 1) آگاهیهای فراشناختی ما سخت محدود و در معرض خطاست. 2) بخش اعظم فرایندهای شناختی ما نه از طریق درون نگری به محتوای هشیاری به طور واضح خود را نشان می دهد و نه از طریق مشاهده رفتار ظاهری... بنابراین, در اغلب افراد برای رشد آگاهیهای فراشناختی محدودیتهای جدی وجود دارد. دقت یا خطای باورهای فراشناختی آدمیان هر چه باشد, این گونه باورها در شکل دادن به رفتار نقش عمده ای خواهد داشت.هر جا حافظه در مظان ضعف باشد آدمی از دفترچه یادداشت بهره می جوید. آن جا که رانندگان احتمال تصادف را کم بینگارند , دست به اقدامات خطرناک غیرضروری می زنند. یکی از علل بسیاری از نمونه های رفتار منجر شده به فجایع عظیم, مثل انفجار نیروگاه هسته ای چرنوبیل, اعتماد زیاد از حد کارگزاران به تواناییهای خویش بوده است. این اعتماد باطل از مصادیق فراشناخت غلط است. یک گام برای مهار ایمن تر سیستمهای پیچیده این است که به کسانی که با این سیستمها کار می کنند , در مورد خطاهای شناختی رایج و خطرات اعتماد بیجا آگاهی داده شود.

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

گویشور: بهرام سالمی

اشتر گشنه خو آدور ادیده.

شتر گرسنه خواب آدور می بیند.

ای خجالتی یو اچته

از شرمندگی اب لیس می زند.

اشتر نرد کهره نابو

شتر را نمی شود قربانی بزغاله کرد.

تر بده به معنی, به ای خنده بی معنی

--وز بده به معنی بهتر است تا خنده بی معنی

خاگ ای زیر مرگ ادره

تخم مرغ از زیر مرغ می دزدد.

گیش آفت نداره.

درخت گیش آفت ندارد.

کوری خوی  کانجیش آگه ریدم کل چشت

کوری به لوچی گفت: در حدقه چشمت خرابی کردم.

مرده وصات اکنه, زنده هرکاری خواست اکنه.

مرده وصیت می کند و رنده هر کاری دلش خواست می کند.

مار هر کجا کج ارو, دم کت خودی راست ارو.

مار هر کجا مارپیچ برود در سوراخش نستقیم می رود.

همسایه که ور همسایه ایراز اگره اگو لو سگت کجه.

همسایه که به همسایه ایراد می گیرد, می گوید دهن سگت کج است.

یو ا تس گرم نابو.

آب با باد معده گرم نمی شود.

این شاعر ( قاآنی) مداح بزرگ دربار محمد شاه و ناصرالدین شاه به شمار می رفته و طبعا اشعار زیادی در مدح دور این عهد داشته است -- و از آن جمله مثلا در مدح حاجی نیرزا آقاسی صدراعظم محمد شاه که قبل از امیرکبیر صدارت میکرد-- حدود بیست قصیده مستقل دارد که یکی از آنها مثلا " سبب زکام کهف الادانی والاقاصی جناب میرزا آقاسی " است ... چنین شاعر چیره دست قصیده سرایی وقتی امیر ( کبیر) روی کار آمد, بیش از ده قصیده در مدح او گفت... وقتی در ... قصیده به این شعر رسید: به جای ظالمی شقی نشسته عادلی تقی/ که مومنان متقی کنند افتخارها   امیر فهمید که دروغ می گوید زیرا او بیش از بیست قصیده قبلا در مدح همان ظالم شقی قبل از امیر - یعنی جناب میرزا آقاسی-- گفته بود ... پس دستور داد چوب و فلک بیاورند تا قاآنی را تنبیه کند و از آن پس به او مستمری نیز ندهند. اعتضادالسلطنه واسطه شد تا از تنبیه قاآنی درگذشت و از او استدعا کرد که حقوق او را دوباره برقرار سازد. امیر گفت: قاآنی غیر از شاعری چه هنری دارد؟ به عرض رسید که مقداری فرانسه می داند. امیر کتابی را در فلاحت برای ترجمه به قاآنی سپرد و آن شاعر هر هفته یک جزوه آن را از فرانسه به فارسی ترجمه می کرد و توسط اعتضادالسلطنه پیش امیر می فرستاد و در ازای آن خدمت, مزدی در حدود پنج تومان می گرفت. ( اژدهای هفت سر- استاد باستانی پاریزی- صص 44-46)

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

دی ماه سال 1384 به اتفاق چند تن از دوستان از سرآسیاب شش جاده زرند حرکت خود را آغاز کردیم تا به کوه چین کلاغ برویم تا بعد از قله به مرغزار و سپس به بیدوئیه کوهپایه برویم. ولی محاسبات درست از آب در نیامد و برف از آنچه ما انتظار داشتیم بیشتر بود و برفکوبی سنگین و طاقت فرسا بود. به هر حال در انتهای دره دیدگون ( دیده بانی) دو تن را راضی به برگشت کردیم چون کفش درستی نداشتند اما یکی از دوستان را که به لحاظ توانایی جسمی چندان وضع ایده آلی نداشت ,  نتوانستیم قانع کنیم برگردد و با دلخوری گفت: " می خواهید مرا دک کنید" و " من این راه را ده بار رفته ام" و ... به هر صورت از کوه بالا رفتیم و بعد از قله , صحبت شد برای نهار بایستیم یا نایستیم چون کم کم همه داشتیم وضعیت غیر عادی را احساس می کردیم. به هر حال ساعت سه بعد از ظهر چند دقیقه ای برای صرف نهار در جایی نسبتا با برف کمتر ایستادیم . خستگی و عدم آمادگی این فرد کم کم خود را نشان داد.در این نقطه ایشان با دوربین خود چند عکس برداشت. حوالی ساعت پنج تا پنج ونیم بود که به نزدیکی های مرغزار رسیدیم که ایشان که مدام جا می ماند ناگهان گفت دوربینم را در جای صرف نهار جای گذاشته ام و می خواهم برگردم و آن را بیاورم! به هیچ وجه هم کوتاه نمی آمد و با همان سماجتی که آمده بود حال می خواست برگردد. دیدیم همان چند دقیقه برای نهار ایستادن ممکن است به قیمت جانمان تمام شود . آقای علیرضا جاوید نیا  که به دلیل سن بالای این دوستمان  نمی خواست به ایشان تندی کند سیاستمدارانه نزد او رفت و کوله این دوست را باز کرد و گفت کی گفته که شما دوربینتان را جا گذاشته اید. دوربینتان سر جایش است و داخل کوله تان است و نگران نباشید . این دوست مطمئن شد و از برگشت منصرف شد و ما نفس راحتی کشیدیم و به راهمان ادامه دادیم و ساعت نه و نیم به روستای بیدوئیه رسیدیم. راننده آژانس وقتی وضعمان را دید و دید که آب در قمقمه هایمان یخ زده طاقت نیاورد و ما را دیوانه خطاب کرد. بعد ها آقای علیرضا جاوید نیا گفت من اصلا دوربینی ندیده بودم و صرفا خواستم او را از برگشت منصرف کنم. " اسکندر رومی در ایران بود , نامه ای از یونان رسید که مادرش المپیاس دخالت هایی در کار حکومت می کند, و چون از مادر می ترسید و یا باو احترام می گذاشت, اقدام شدید علیه مادر نکرد ولی این جمله معروف را گفت که : " توقف ده ماهه من در شکم مادرم برای من خیلی گران تمام می شود!" ( ایران باستان ص 1899, به نقل از آسیاب هفت سنگ ة, استاد باستانی پاریزی)

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

زنها ریششان را داده اند اماچو استاده اند.

کرمانی ها از این ضرب المثل استفاده می کنند تا به علاقه شدید زنان کرمانی به خوردن آش رشته و اماچو /omachoo / اشاره کنند.خدا بیامرزد خاله مادرم را که می گفت: انسان آنقدر باید آش بخورد که اگر دهانش را باز کرد بتواند یک رشته از توی گلویش با دست بردارد.علاقه زنان کرمانی به آش و اماچو آنقدر شدید است که حتی گاهی موجب شگفتی مردان کرمانی می شود. و اما چند نکته در باره اماچو:

1) اماچو, غذایی است که با آرد و سبزی و مقداری حبوبات تهیه می کنند و با سیرداغ و نعناع داغ و مقداری چاشنی ( کشک, سرکه) می خورند. ( فرهنگ لغات و اصطلاحات مردم کرمان, دکتر ابوالقاسم پورحسینی) دکتر پورحسینی به صورت "اماج" هم واژه را ضبط کرده اند.

2) اوماچو: خوراکی است که با آرد و گوشت و شلغم و سیب تهیه می شود ( = هرمچ= هلمچ)( فرهنگ بهاینان , جمشید سروش سروشیان)

3) اماچو شلغم: در اماچو مقداری شلغم خرد می کنند و میریزند . گاهی ممکن است مقداری زیاد زردچوبه در آن بریزند و برای مریض مصرف کنند و به نظر خودشان برای معالجه سرماخوردگی است و آن را اماچ زردو  گویند.( فرهنگ لغات و اصطلاحات مردم کرمان, دکتر ابوالقاسم پورحسینی)

4) اماج : یک قسم آش که با آرد گندم درست می کنند. اوماج و اوماچ هم گفته اند ( فرهنگ عمید)

5) اماچ: آش , شوربا/ خوراکی است که از آرد و گندم و شوید و روغن می سازند/ آش آرد( قاینی)( فرهنگ گویشی خراسان بزرگ- امیر شالچی)

6) اماج کماج: یک جور آش نذری است که بویژه برای رهایی شوهر یا فرزند از زندان می پزند( فرهنگ گویشی خراسان بزرگ- امیر شالچی)

7) اماج کردن: افزودن اندکی آب نمک به آرد و آن را با فشار از الک گذرانیدن ( فرهنگ گویشی خراسان بزرگ- امیر شالچی)

8) اماچک: خوردنی است که از آرد و اندکی روغن برای جوجه مرغان تازه از تخم بیرون آمده می پزند ( افغانستان)( فرهنگ گویشی خراسان بزرگ- امیر شالچی)

9) اماچک شدن: نرم و خراب شدن برنج در زمان پخته شدن ( افغانستان)( فرهنگ گویشی خراسان بزرگ- امیر شالچی)

10) لغت نامه دهخدا این کلمه را ترکی می داند :

- اماچ: نوعي از آش آرد است . (برهان قاطع). آشي است که از آرد سازند و اوماج نيز گويند. (مويد الفضلاء) (از شرفنامه منيري ) (از فرهنگ سروري ). نام آشي آردينه . (فرهنگ سروري ). گلوله هاي خمير خردبه اندازه ماش که در آش کنند و اين آش را آش اماج گويند. آردهاله . سخينة. (بحر الجواهر). اوماج: آرد آن [ ديمه ] سفيدتر و باقوت تر باشد و لايق رشته و اماج باشد. (فلاحت نامه ).

- اوماج :  اماج . (شرفنامه منيري ). خميرهاي خرد به اندازه ماشي يا عدسي که از آن آش اماج کنند. (يادداشت مولف ).آرد هاله . (صراح ). سخينه . (صراح ). نوعي از آش آرد باشد و باسقاط ثاني (اماج ) هم آمده است . (ناظم الاطباء) (برهان ). و آنرا در بعضي بلاد سلطان سنجري گويند غالباً مخترعه سلطان سنجر است . (آنندراج ):

 
گاه در کاچي شدم گه در اوماج
ساعتي در کاک روزي در کماج .

بسحاق اطعمه

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

A thesaurus is a tool like Roget’s ­with words grouped and classified to help select the best word to convey a specific nuance of meaning; it is a book of synonyms, often arranged by concept.  For example, the first ten titles (it contains 1000 titles) in Roget's Thesaurus are : Existence ,Inexistence ,Substantiality , Unsubstantiality ,Intrinsicality ,Extrinsicality ,State ,Circumstance ,Relation ,Irrelation. You use a dictionary because you have a word or phrase but you do not know the meaning; you use a thesaurus because you have a concept but you do not know the word or phrase. Suppose that you are going to translate the idiom آب غوره گرفتن   into English; you can not use the verb ‘cry’ because its connotation is somewhat different from آب غوره گرفتن   . Go to the index of Roget’s thesaurus and under the entry ‘cry’, find the item meaning lamentation and go to the address given by a number. At this address you can find different word/idioms/phrases on lamentation in English .It is something like the following; go to VERB corner and find a nice idiomatic expression meaning آب غوره گرفتن :

Lamentation [839]

Lamentation. [Expression of pain.] -- N. lament, lamentation; wail, complaint, plaint, murmur, mutter, grumble, groan, moan, whine, whimper, sob, sigh, suspiration, heaving, deep sigh.

cry &c. (vociferation) 411; scream, howl; outcry, wail of woe, ululation; frown, scowl.

tear; weeping &c. v.; flood of tears, fit of crying, lacrimation, lachrymation[obs3], melting mood, weeping and gnashing of teeth.

plaintiveness &c. adj.; languishment[obs3]; condolence &c. 915.

mourning, weeds, willow, cypress, crape, deep mourning; sackcloth and ashes; lachrymatory[obs3]; knell &c. 363; deep death song, dirge, coronach[obs3], nenia[obs3], requiem, elegy, epicedium[obs3]; threne[obs3]; monody, threnody; jeremiad, jeremiade|!; ullalulla[obs3].

mourner; grumbler &c. (discontent) 832; Noobe; Heraclitus.

V. lament, mourn, deplore, grieve, weep over; bewail, bemoan; condole with &c. 915; fret &c. (suffer) 828; wear mourning, go into mourning, put on mourning; wear the willow, wear sackcloth and ashes; infandum renovare dolorem &c. (regret) 833 [Lat][Vergil]; give sorrow words.

sigh; give a sigh, heave, fetch a sigh; "waft a sigh from Indus to the pole" [Pope]; sigh "like a furnace" [As you Like It]; wail.

cry, weep, sob, greet, blubber, pipe, snivel, bibber[obs3], whimper, pule; pipe one's eye; drop tears, shed tears, drop a tear, shed a tear; melt into tears, burst into tears; fondre en larmes[Fr]; cry oneself blind, cry one's eyes out; yammer.

scream &c. (cry out) 411; mew &c. (animal sounds) 412; groan, moan, whine; roar; roar like a bull, bellow like a bull; cry out lustily, rend the air.

frown, scowl, make a wry face, gnash one's teeth, wring one's hands, tear one's hair, beat one's breast, roll on the ground, burst with grief.

complain, murmur, mutter, grumble, growl, clamor, make a fuss about, croak, grunt, maunder; deprecate &c. (disapprove) 932.

cry out before one is hurt, complain without cause.

Adj. lamenting &c. v.; in mourning, in sackcloth and ashes; sorrowing, sorrowful &c. (unhappy) 828; mournful, tearful; lachrymose; plaintive, plaintful[obs3]; querulous, querimonious[obs3]; in the melting mood; threnetic[obs3].

in tears, with tears in one's eyes; with moistened eyes, with watery eyes; bathed in tears, dissolved in tears; "like Niobe all tears" [Hamlet].

elegiac, epicedial[obs3].

Adv. de profundis[Lat]; les larmes aux yeux[Fr].

Int. heigh-ho! alas! alack[obs3]! O dear! ah me! woe is me! lackadaisy[obs3]! well a day! lack a day! alack a day[obs3]! wellaway[obs3]! alas the day! O tempora O mores[obs3]! what a pity! miserabile dictu[Lat]! O lud lud[obs3]! too true!

Phr. tears standing in the eyes, tears starting from the eyes; eyes suffused, eyes swimming, eyes brimming, eyes overflowing with tears; "if you have tears prepare to shed them now" [Julius Caesar]; interdum lacrymae pondera vocis habent [Lat][Ovid]; "strangled his language in his tears"

e.g. musician. Need singer, dancer, comedian = wit -->

Now, use your Roget’s Thesaurus and comment on translating the idiomatic expression of شلنگ بر مي داشت as was behind the car; this Mr.Iraj Bashiri’s translation of ‘The stray Dog’ by Sadegh Hedayat.

يك مرتبه اتومبيل ميان گرد و غبار به راه افتاد ، پات هم بي درنگ ، دنبال اتومبيل شروع به دويدن كرد . نه ، او اين دفعه ديگر نمي خواست اين مرد را از دست بدهد . له له مي زد و با وجود دردي كه در بدنش حس مي كرد با تمام قوا دنبال اتومبيل شلنگ بر مي داشت و به سرعت مي دويد . اتومبيل از آبادي دور شد و از ميان صحرا مي گذشت …

Suddenly, amid the dust, the automobile began to move. Pat, too, without hesitation, began to run after it. No, this time he did not intend to lose this man. He was panting; despite the pain in his body, he was right behind the car and running with speed. The car left the village and was now passing some fields…

انجیرو
در کوه صاحب الزمان شهر کرمان و پای کتیبه , درخت انجیری قرار دارد که در کنار اتاقک سنگی و آب بسیار کمی مجموعه ای کوچکی تشکیل داده است به نام انجیرو. در واقع باید اول به انجیرو رفت و بعد به طاق علی و بعد هم کت حلال و حروم. از خرافات رایج در باره این درخت این است که مردم برای برآورده شدن نیاز های خود, از جمله بچه دار شدن,  به این درخت متوسل می شوند و با بستن پارچه به شاخه های آن تقاضای براورده شدن نیازهای خود را دارند . صادق هدایت در کتاب "نیرنگستان" خود از این مکان نام برده است. جلال آل احمد نیز در "کارنامه سه ساله - گذری به حاشیه کویر" از این مکان تلویحا نام برده است. می گویند سالها پیش پیرمردی در این اطاقک زندگی می کرده است که به قتل رسیده است.

توضیحات دکتر پورحسینی در این باره نیز جالب توجه است: 

سبزپوشان
در اعتقاد مردم خوش قلب و با ایمان چنین است که در سرچشمه ها و بیشه ها و نی زارها و پیچ و خم کوهساران سپیده دمان یا در تنگ غروب سبزپوشان که متصور آنها از اولیا و ارواح پاک امامان است خود را به مردم خوب و پاک طینت نشان می دهند و در غالب روستائیان چه بسا کسان کخ به این رویت و ابصار رسیده اند. در آن صورت گذرگاهها و محل رویت خیالی به صورت محل مقدسی در می آید و در آنجا شمع روشن می کنند و قربانیها می نمایند. در بسیاری از دهات کرمان مزار سبزپوشان وجود دارد و مقصود از این کلمه شبزپوش , اولاد و اخفا ائمه و اولیا و سادات است. ( فرهنگ لغات و اصطلاحات مردم کرمان, دکتر ابوالقاسم پورحسینی)

البته خود بنده حقیر هم یکی دو ماه را مجبور شدم دره روستای تذرج و روستای اسکر رابر را سعی (!) کنم و در هر دو روستا درس دهم و البته در تذرج اطاقی داشتم. اهالی به شدت مرا از ناپاک بودن دره بین این دو روستا که اتفاقا به دلیل برجای ماندن دو سنگ عظیم بسیار هم زیباست َ می ترساندند و من هم می ترسیدم . گویا به گوش مسئولان رسیده بود و پس از یکی دو ماه معلم زبانی برای اسکر فرستادند و من از سعی بین این دو روستا نجات یافتم.

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان