چهل محراب

كوهي است با ارتفاع 3457 متر، استان كرمان، در محدوده ي شهرستان كرمان، بخش راين، دهستان حسين آباد گروه، 100 كيلومتري جنوب شرق مركز كرمان، جهت كوه شمالي – جنوبي و مختصات جغرافيايي  قله ي آن بطول 57 درجه و 17 دقيقه و عرض 29 درجه و 21 دقيقه مي باشد.( فرهنگ خغرافيايي كوه هاي كشور، جلد 3، ص 106 به نقل از فرهنگ كوهنوردي و غارنوردي ايران، داوود محمدي فر)

گراز: خوک نر. (اوبهي ). در اوستا ورازا ،در پهلوي وراز (نوشته ميشود وراچ ) ، در ارمني ورز ، در هندي باستان وراها و در کردي براز . (حاشيه برهان قاطع چ معين ). خوک نربمناسبت دليري و شجاعت . (غياث اللغات ). خوک نر و چون بغايت دلير و شجاع و سخت تر و کينه ور ميشود و مکرر به دندان چيزهاي سخت و صلب به دو پاره کند. (آنندراج ). خوک نر که جفت خوک ماده است . (برهان )

گرازيدن: به تبختر رفتن . (صحاح الفرس ). به ناز و تکبر و غمزه به راه رفتن و خراميدن باشد. (برهان ) (آنندراج ). رفتاري از روي ناز و تکبر. (جهانگيري )

در فارسي كرماني:

گراز فرمانفرما:

كسي كه به همه جا سر مي كشد، گويا فرمانفرما حاكم كرمان براي اصطبل خودش چند گراز داشته است. گفته شده است نفس گراز براي سلامتي اسب مفيد است و هر وقت آنها از باغ ناصري محل حاكم خارج مي شدند و در شهر پراكنده مي شدند و هيچكس حق نداشته است از خرابي آنها جلوگيري كند و آنها به هر خانه و دكاني داخل شده و اثاث خانه و دكانها را به هم مي زدند و هر چه مي خواستند مي كردند و اگر كسي به آنها توهيني مي كرد نقره داغ مي شده است. گردش آنها در شهر موجب بر هم خوردن شهر بود. ( فرهنگ لغات و اصطلاحات مردم كرمان، دكتر ابوالقاسم پورحسيني، ص 387)

گراز سواری در باغ وحش کابل

می گویم بد نیست هر چند وقت یک بار "نخمان را بکشند" و " دهنمان را عوض کنیم":

۱) نخ را كشيدند.

حاكمي ابله را گويند در ملا  بيشتر سخنان نه بر وجه صواب گفتي و وزير يا نديم هر بار او را در خلوت ملامت كردي .در آخر نديم ريسماني بر گند او بست كه از زير بساط مي گذشت و سررشته بنهاني در دست ناصح بود تا هر گاه او بر خلاف مصلحت سخني گويد رشته بكشد و گوينده از گفتار بازايستد. روزي بر سرجمع ناصوابي گفتن گرفت و مرد ريسمان جنبانيد. گوينده بآواز بلند بحاضرين گفت افسوس كه ريسمان را كشيدند. ( امثال و حكم دهخدا، جلد 4، ص ص 1803-4)

۲) شعر طنز از: ناصر فيض

باید که شیوه‌ی سخنم را عوض کنم

شد، شد، اگر نشد، دهنم را عوض کنم

گاهی برای خواندن یک شعر لازم است

روزی سه بار انجمنم را عوض کنم

از هر سه انجمن که در آن شعر خوانده‌ام

آنگه مسیر آمدنم را عوض کنم

در راه اگر به خانه‌ی یک دوست سر زدم

این‌بار شکل در زدنم را عوض کنم

وقتی چمن رسیده به اینجای شعر من

بايد كه قیچی چمنم را عوض کنم

پيراهني به غير غزل نيست در برم

گفتي كه جامه ي كهنم را عوض كنم

دستي به جام باده و دستي به زلف يار

 پس من چگونه پيرهنم را عوض كنم

شعرم اگر به ذوق تو بايد عوض شود

بايد تمام آن چه منم را عوض كنم

ديگر زمانه شاهد ابيات زير نيست

وقتي كه شيوه ي سخنم را عوض كنم

مرگا به من كه با پر طاووس عالمي

يك موي گربه ي وطنم را عوض كنم

وقتی چراغ مه شکنم را شکسته‌اند

باید چراغ مه‌شکنم را عوض کنم

عمری به راه نوبت خودرو نشسته‌ام

امروز می‌روم لگنم را عوض کنم

تا شايد اتفاق نيفتد از اين به بعد

روزي هزار بار فنم را عوض كنم

با من برادران زنم خو ب نیستند

باید برادران زنم را عوض کنم

دارد قطار عمر کجا می‌برد مرا؟

یارب! عنایتی! ترنم را عوض کنم

ور نه ز هول مرگ زمانی هزار بار

مجبور می‌شوم کفنم را عوض کنم

حاجي آباد

كوهي است با ارتفاع 2928 متر، استان كرمان در محدوده ي شهرستان رفسنجان، بخش مركزي، دهستان خنامان، 58 كيلومتري شرق مركز رفسنجان، جهت كوه شمال غربي- جنوب شرقي و مختصات جغرافيايي قله ي آن بطول 56 درجه و 33 دقيقه و عرض 30 درجه و 27 دقيقه مي باشد.( فرهنگ جغرافيايي كوه هاي كشور، جلد 3، ص 103 به نقل از فرهنگ كوهنوردي و غارنوردي ايران، داوود محمدي فر)

خارزن

كوهي با ارتفاع 3031 مترة استان كرمان در محدوده ي شهرستان شهربابك، بخش مركزي، دهستان دهج، 60 كيلومتري شمال غرب مركز شهربابك، جهت كوه شمالي- جنوبي ومختصات جغرافيايي قله ي آن به طول 54 درجه و 54 دقيقه و عرض 30 درجه و 37 دقيقه مي باشد. ( فرهنگ جغرافيايي كوه هاي كشور، جلد 3، ص 107 به نقل از فرهنگ كوهنوردي و غارنوردي ايران، داوود محمدي فر)

محمد ثقه الاسلامي

متولد 1322 رفسنجان، آغاز كوهنوردي در تهران سال 1335، گذران كارآموزي فني، غارنوردي، و امداد و نجات 1341، همراه با جعفربيگلربيگي از موسسان هيات كوهنوردي كرمان1349، وي به تعدادي از قله هاي كشور صعود كرد . از برخي غارهاي ايران بازديد نمود، مسئوليت كميته ي امداد و نجات در دامنه ي توچال تهران را بر عهده داشت و پس از انقلاب مسئول هيات كوهنوردي شهرستان كرمان بود.( رسول زندي به نقل از فرهنگ كوهنوردي و غارنوردي ايران،داوود محمدي فر)

چشمه روغني

كوهي است با ارتفاع 3590 متر ، استان كرمان در محدوده ي شهرستان زرند، بخش كوهبنان، دهستان جور، 53 كيلومتري شمال مركز زرند، جهت كوه شمال غربي- جنوب شرقي و مختصات جغرافيايي قله ي آن بطول 56 درجه و 29 دقيقه و عرض 31 درجه و 16 دقيقه مي باشد.( فرهنگ جغرافيايي كوههاي كشور، جلد 3، ص 105 به نقل از فرهنگ كوهنوردي و غارنوردي ايرانع داوود محمدي فر)

چشمه سفيد

كوهي است با ارتفاع 2913 متر، استان كرمان، در محدوده ي شهرستان سيرجان، بخش مركزي ، دهستان بلورد، 55 كيلومتري شرق مركز سيرجان، جهت كوه شمال غربي- جنوب شرقي و مختصات جغرافيايي قله ي آن بطول 56 درجه و 16 دقيقه و عرض 29 درجه و 29 دقيقه مي باشد.( فرهنگ جغرافيايي كوه هاي كشور، جلد 3، ص 105 به نقل از فرهنگ كوهنوردي و غارنوردي ايران، داوود محمدي فر)

امثال و حکم در باره پیری ( لغتنامه دهخدا):

پيريست وهزار عيب .
از جواني تا پيري ، از پيري تا بميري .
پيري و صد عيب چنين گفته اند .
سر پيري معرکه گيري .
پيري نداري پيري بخر .
پيري به هزار عيب آراسته است .

پیران کرمان هم از گفته هایی بهره می گیرند همچون:

در پیری از دوبندت تا سه بندت پت پت مي كند.

ولی امروز برای اولین بار از زبان یک کرمانی این گفته زیبا را در باره ناتوانی ناشی از پیری شنیدم:

( در پیری) مي خواهي پف كني، تف مي كني!

روز سه شنبه چند ساعتی به شکار اخیه رفتم و نتوانستم حوالی بازار اخیه درست حسابی پیدا کنم تا عکسش را در وبلاگ بگذارم و تنها این چند اخیه در حال تخریب را یافتم:

با راهنمایی آفای سید محمد موسوی روز پنجشنبه به تکیه مدیر الملک خیابان ششم بهمن رفتم که در حال بازسازی بود و چند اخیه تر وتمیز بازسازی شده را یافتم و عکسش را گرفتم:

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

توران

كوهي است با ارتفاع 3322 متر ، استان كرمان در محدوده ي شهرستان شهربابك، بخش مركزي، دهستان خبر، 56 كيلومتري شمال غرب مركز شهربابك، جهت كوه شرقي- غربي و مختصات جغرافيايي قله ي آن به طول 54 درجه و 49 دقيقه و عرض 30 درجه و 33 دقيقه مي باشد.( فرهنگ جغرافيايي كوه هاي كشور، جلد 3، ص 101 به نقل از فرهنگ كوهنوردي و غارنوردي ايران، داوود محمدي فر)

تنگل

كوهي است با ارتفاع 3380 متر ، استان كرمان در محدوده ي شهرستان بافت، بخش رابر، دهستان سيه بنوئيه، 45 كيلومتري شمال شرق بافت، جهت كوه شمال غربي- جنوب شرقي و مختصات جغرافيايي قله ي آن به طول 57 درجه و يك( ده؟) دقيقه و عرض 29 درجه و 23 دقيقه مي باشد.( فرهنگ جغرافيايي كوه هاي كشور، جلد 3، ص 100 به نقل از فرهنگ كوهنوردي و غارنوردي ايران، داوود محمدي فر)

گارگار

قبلا از تعميم هاي افراطي فارسي زبانان در كاربرد واژه هاي بيگانه گفته ايم، مثل دو لوكس / سه لوكس – دوبله/ سوبله/چوبله. تعميم افراطي ديگري كه در گفتار دو كرماني ديدم ، در مورد واژه "سيگار" بود كه فكر مي كردند از سي + گار تشكيل شده است و با عدد سي بازي كلامي مي كردند. مورد اول ( كه مورد تميزي است) به سربازي مربوط مي شود و مورد دوم( كه كمي ناتميز است) به پيرمرد كرماني خوش مشربي .سرباز مي گفت كه در پادگان اجازه نمي دادند ما سيگار ببريم و بكشيم و به همين دليل ما يك عدد سيگاري را كه داشتيم به سي گار (پك) تقسيم مي كرديم و طي چند روز "گارگار" و در هر نوبت يك گار مي كشيديم و بلافاصله سيگار را خاموش مي كرديم تا گار بعدي. و پيرمرد خوش مشرب كرماني از به تهران رفتن خود مي گفت و مشكلاتي كه برايش هنگام توالت رفتن پيش آمده است. اول كه مي گفت با توجه به اينكه در كرمان قديم سنگ هاي توالت بسيار زمخت و سيماني بوده اند، اول باورش نمي شده است كه در چنين سنگ چيني تميزي بايد قضاي حاجت كند ( و به اصطلاح به ذهنش رسيد كه اي بابا اين كاسه سنگ آنقدر تميز است كه مي شود در آن كشك سائيد! ) و دوم فضاي كوچك آپارتمان نگرانش كرده بوده كه نكند صداي قضاي حاجتش به بيرون درز كند به همين دليل انگشت خود را در مقعد فرو مي برد و به قول خودش "گارگار" باد معده اش را بيرون مي دهد تا آبروريزي نشود!

دكتر ابراهيم باستاني پاريزي ميل به ريشه يابي كلمات را در پانوشت هاي بسيار كتاب های خود به نمايش گذاشته اند و در جايي اين كار را نوعي اشتراك سليقه با هم استاني خود ميرزاآقاخان دانسته اند. نمونه اي از ريشه يابي ميرزاآقاخان را به نقل از كتاب متون تاريخي به زبان فارسي مي آوريم.

افسانه

افسانه تبديل افشان است يعني نشريات. چون اين داستانها در السنه و افواه منتشر مي باشد از اين جهت آنها را افسانه گفتند. ( آئينه سكندري، عبدالحسن خان بردسيري معروف به ميرزااقاخان كرماني)

ويژگي ميرزاآقاخان در اين كتاب لغت سازيهاي فراوان و بي پايه اوست و تطبيق غيرمنطقي شخصيتهاي افسانه اي با نامهاي سلاطين حقيقي يا اسطوره اي. چنانكه گرشاسب را با رامسس دوم معاصر دانسته و دژ سپند را قلعه بم كرمان خوانده و هخامنش را جد كيخسرو و گاهي هم زال و هخامنش را يكي شمرده و خلاصه بدون دانستن قواعد زبانشناسي و تاريخ ايران، از روي عقيده و سليقه خود لغت تراشي و شبيه سازي كرده است. ( متون تاريخي به زبان فارسي، گردآورنده دكتر عبدالحسين نوائي،ص 249، انتشارات سمت، 1376)

افسانه:

لغت افسانه مشتق است از ايراني باستان: (abi) saahana- از ريشه sah- "گفتن، بيان كردن،آگاه كردن".تبديل پيشوند abi- به af-.  ( فرهنگ ريشه شناختي زبان فارسي، دكتر محمدحسن حسندوست، ص 109)

به این ترتیب ظاهرا این هم استانی ما در کار ریشه یابی واژه ها دچار اشتباه شده است. بد نیست بدانید در کرمان خیابانی( حد فاصل احمدی غربی و بلوار دانشگاه آزاد) به نام وی نامگذاری شده است. برای مطالعه زندگی نامه میرزاآقاخان به لینک زیر مراجعه کنید:

مشاهیر بردسیر: http://www.bardsir.net/wellknowns.htm#aghakhan

ترش كوه

كوهي است با ارتفاع 3981 متر ، استان كرمان در محدوده ي شهرستان شهربابك، بخش مركزي، دهستان جوزم، 50 كيلومتري شمال مركز شهربابك، جهت كوه شمالي- جنوبي و مختصات جغرافيايي قله ي آن بطول 55 درجه و 14 دقيقه و عرض 30 درجه و 37 دقيقه مي باشد.( فرهنگ جغرافيايي كوههاي كشور، جلد 2، ص 99 به نقل از فرهنگ كوهنوردي و غارنوردي ايران، داوود محمدي فر)

داريه

در فارسي كرماني دايره به صورت داريه نيز تلفظ مي شده است:"دايره، حلقه، داريه بي حلقه، دايره اي است كه حلقه ندارد و گويا زدن آن چندان كراهت ندارد. و همان دف است ولي زدن دايره حلقه دار گويا احتياط دارد."( دكتر پورحسيني، ص 207) البته امروزه بيشتر اين تلفظ را بايد در گفتار كودكان يا افراد بي سواد جست. در امثال و حكم دهخدا در باره واژه داريه توضيح جالبي ادائه شده است: " كلمه داريه يا دايره كه امروزه يكي از آلات موسيقي است ، در اصل  دورويه يا دف دورويه  بوده:

آن خر پدرت بكشت خاشاك زدي/ مامت دف و دورويه چالاك زدي

آن بر سر گورها تبارك خواندي/ وين بر در خانه ما نبوراك(؟) زدي ( ص 1845)

در لغتنامه دهخدا این توضیحات در باره دایره آمده است:

ترشو

كوهي است با ارتفاع 3166 متر، استان كرمان در محدوده ي شهرستان بردسير، بخش مركزي ، دهستان مشيز، 22 كيلومتري جنوب غرب مركز بردسير، جهت كوه شمالي- جنوبي و مختصات جغرافيايي قله ي آن بطول 56 درجه و 26 دقيقه و عرض 29 درجه و 45 دقيقه مي باشد.( فرهنگ جغرافيايي كوه هاي كشور، جلد 3، ص 99 به نقل از فرهنگ كوهنوردي و غارنوردي ايران، داوود محمدي فر)

انسان آميزه اي است از توانايي و باور و يا به عبارت دقيق تر "توانايي ها و باورها". اگر باورهاي ما رنگ تعصب به خود بگيرند بي شك در درازمدت نوعي دلزدگي در ما ايجاد خواهند كرد. همه ما به شكلي گاهي فرد ديگري را در كنار خود احساس مي كنيم و آن زماني است كه خود از خود فاصله مي گيريم و به تماشا مي نشينيم. جلال آل احمد از اين دو وجود با عناوين "من" و "اين صاحب قلم" نام مي برد و به نظاره مي نشيند و به نقد كارهاي "اين صاحب قلم" مي پردازد و از چاه و چاله هايي مي گويد كه ديگران بر سر راهش كنده اند و با توجيهي در اين چاه ها و چاله ها افتاده است. حال اين "من" و" من كوهنورد" را در نظر بگيريد كه به اين باور رسيده است كه بدجوري به كوه دل بسته است و حتي بدون كوه زندگي برايش مشكل است و در اين باور تا بدان جا پيش رفته است كه به نوعي تعصب نسبت به كوه رسيده است. اما اشكال اين تعصب در آن است كه با گذشت زمان "من" از "من كوهنورد" اطاعت مي طلبد و اطاعت بي چون و چرا با هوشمندي انسان ناسازگار است و انسان در اين شرايط "ناراضي" مي شود. اگر هم بنا به ضرورت، اطاعت بي چون چرا را بپذيرد ، به دليل صادق نبودن با خود سر به "بلاهت" بر مي دارد. اگر باورها پخته باشند، مي توانند منشا تلاش هاي بزرگي شوند و اگر باورها داغ باشند ، به زودي خستگي به بار مي آورند و "خستگي شك در دل مي اندازد" كه مي دانيم هيچ پخته اي ديگر خام نخواهد شد ولي تمامي داغ ها بسيار زود سرد خواهد شد. كمتر اراده اي است كه بتواند در چنين شرايطي شور و شعف خود را حفظ كند.در چنين شرايطي فرد شانه ها بالا مي اندازد و مي گويد " ... كه چي؟" و اين يعني دلزدگي، يعني دلتنگي، يعني دل آزردگي. وضعيت خوبي نيست ولي راه هايي براي پشت سر گذاشتن آن هستند كه نهايتا انگيزه تازه اي در فرد ايجاد مي كنند و "من كوهنورد" بي آنكه بي چون و چرا از "من" اطاعت كرده باشد، از كوه رفتن خود لذت مي برد. اين انگيزه در همه افراد يكسان نيست. راستش را بخواهيد در خود من انگيزه شريك كردن ديگران در "دانسته هاي كوهي ام" بسيار قوي عمل كرد و در برنامه اي شركت كردن نيمي از كار است و شريك كردن ديگران در دانسته ها و يافته هايم نيمي ديگر. انگيزه تازه ، همين وبس.

تخت سليمان

كوهي است با ارتفاع 3259 متر، استان كرمان، در محدوده ي شهرستان كرمان، بخش راين، دهستان راين، 28 كيلومتري جنوب شرقي مركز كرمان، جهت كوه شمال غربي-جنوب شرقي و مختصات جغرافيايي قله ي آن بطول 57 درجه و 23 دقيقه و عرض 29 درجه و 43 دقيقه مي باشد.( فرهنگ جغرافيايي كوه هاي كشور، وزارت دفاع، جلد 3، ص 999 به نقل از فرخنگ كوهنوردي و غارنوردي ايران ، داوود محمدي فر)

تخت سليمان

( آقای رسول زندی ارتفاع این کوه را ۳۰۱۵ متر ذکر کرده اند)

يك روز شبان جواني روي كوهي ، از گوسفندانش مراقبت مي كرد. در حالي كه روي تخته سنگي زير سايه يك درخت نشسته بود سرش خم شد و خوابش برد. قوچي كه در آن نزديكي سرگرم چريدن بود وقتي ديد سر چوپان رو به پايين است به خيال اينكه چوپان آماده كله زدن است ، خود را آماده كرد، چند قدمي عقب رفت و به طرف چوپان خيز برداشت و محكم به او شاخ زد. چوپان كه بر اثر اين گستاخي قوچ از خواب پريده و سخت عصباني شده بود، قوچ را گرفت و در گودالي كه در همان نزديكي بود انداخت. به محض اينكه گوسفندان سردسته خود را در چاه ديدند، آن ها نيز به دنبال او خود را در گودال انداختند و روي سنگها له و لورده شدند. شبان موهايش را مي كند و مي گفت:"خشم بيجا چه گرفتاري و دردسري درست مي كند!"

هوتن توتي در آفريقاي جنوب غربي رواج دارد. شمار گويشوران آن از 50000 نفر نمي گذرد ... اين زبان مانند بوشمي به خانواده زبانهاي خواسي تعلق دارد. هوتن توتي نيز از جمله زبانهاي نچي click  است .... زماني كه ساكنين هلندي اوليه در جنوب آفريقا براي نخستين بار با اين زبان مواجه شدند، آن را به عنوان زباني توصيف كردند كه چيزي جز صداي hot و tot ندارد. كلمه Hottentot از اينجاست. چون امروزه اين اسم كم وبيش جنبه تمسخرآميز دارد بسياري از افراد ترجيح مي دهند از عنوان نامايي استفاده كنند كه اسم بزرگترين قبيله متكلم به هوتن توتي است. ( زبان هاي جهان، كنت كاتسنر، ترجمه رضي هيرمندي، ص 356)

مهندس پتاتون

شما اين آقاي مهندس پتاتون را مي شناسيد؟ اگر نمي شناسيد نوشته زير ايشان را به شما معرفي خواهد كرد. مي گويند مهندسي كشاورزي براي سركشي به باغي مي رود و ايشان پيشاپيش كشاورز ساده دل كرماني مي رفته است و براي او توضيحاتي ارائه مي كرده است. وي كه كل بوده از كلاه گيسي استفاده مي كرده است كه به شاخه درختي گير مي كند و از سر ايشان برداشته مي شود وخود متوجه نمي شود. كشاورز كرماني ساده دل كه اين وضع را مي بيند با صداي بلند آقاي مهندس را مورد خطاب قرار مي دهد: " مهندس پتاتون!" و از آن روز نام اين مهندس" مهندس پتاتون" شده است.

( پت ( به ضم پ) در فارسي كرماني به معني مو است و كشاورز ساده دل كه نمي دانسته كلاه گيس است از واژه پت استفاده كرده است. )

۱) كل در فارسي كرماني:

1)      كچل ... ومصغر آن كلو

2)      گوسفند و قوچ وحشي

3)      مزرعه اي كه بر اثر بي آبي و آفت بزرگي ، قسمتي از محصول آن سوخته و از بين رفته باشد، مثال مزرعه كل  يا  كرت كل

4)      گودال ( در بم رايج است)

5)      سربار طفيلي ( فرهنگ واژه ها و اصطلاحات مردم كرمان، دكتر ابوالقاسم پورحسيني، ص 359)

۲) كل:  بي مو، مخفف كچل  ( فرهنگ معين)

۳)كل مرغ: نوعي كركس كه سر وي پر ندارد. ( فرهنگ معين)

۴) " دفترچه ده برگ را ورق زدن" در فارسی کرمانی به طعنه و به معنی "شانه زدن زیاد موهای کم" است.

۵) طاس: سر بيموي . داغسر. دغسر.تاس . داس . داس سر. روخ . روخ چکاد. ( لغتنامه دهخدا)

۶) حکایت " کتی وردرش پتی" را:  کرمانی ها از قدیمی ها بپرسند   و   غیرکرمانی ها از کرمانی هایی که از قدیمی تر ها پرسیده اند!

۷)

كل در امثال و حكم دهخدا:

-- كلاه كل را آب برد گفت بسرم گشاد بود.

كلي را سر از زخم ناسور بود/ زخارش توانش زتن دور بود

كار يكي رود خاريد سر/كلاهش فتاد اندران رود در

چون ناچار نوميد شد از كلاه/درون آه آه و برون قاه قاه

بياران چنين گفت كاين رشگلاخ/ بد از بهر اين كله كل فراخ ( ملك الشعرا بهار)

--  كل از مو بدش مي آيد.

--  كل كه سر برهنه كرد تا جان بكوشد.

۸) پت:

۱ ـ پشم نرمي كه از بن موي بز رويد و آن را به شانه برآورند و از آن شال بافند؛ بز پشم ، بزوشم ، كرك ، كلك . 2 ـ كرك هاي ريز درهم تافته سطح بشره بعضي گياهان ، كرك ها و الياف نرم سطح بعضي اندام هاي گياهي ؛ پرز، هر چيز نرم . ( لغتنامه دهخدا)

در فارسي كرماني "بلكم" ( به معناي چه بسا) با تلفظ ضمه در ك هم به كار مي رود و البته با تلفظ فتحه در ك هم رايج است. هر چند تلفظ با ضمه كهنه است و كمتر شنيده مي شود. البته دكتر پورحسيني ( ص 67) "بلكن" را هم ارائه كرده اند كه بنده اين تلفظ را در كرمان نشنيده ام. شايد در شهرستانهاي استان رايج باشد.

1بلكه:  ـ شايد. 2 ـ به علاوه . 3 ـ باشد كه . 4 ـ برخلاف ، برعكس .( فرهنگ معين)

بلكه من كاريده بودم بلكه شتر تو هم چريده بود.

سارباني در روستاي يزد  شتر خويش بزميني باير سرداد. مردي يزدي بيامد و شتر رت بزدن گرفت. شتردار گفت در اين زمين زرع و كشتي نيست زدن حيوان بي سببس چراست؟ گفت بلكه من اين زمين را كاريده بودم بلكه شتر تو هم چريده بود.( امثال و حكم دهخدا، جلد 2 ، ص 460)

 (= بلكه را كاشتند سبز نشد. معادل : "اگر را بكارند .... خرو صحرايي سبز مي شود" در فارسي كرماني به نقل از امثال فارسي در گويش كرمان، دكتر ناصر بقايي، ص 159)

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

پنبه پرون

كوهي است با ارتفاع 2925 متر ، استان كرمان در محدوده ي شهرستان كرمان، بخش مركزي، دهستان باغين، 26 كيلومتري غرب مركز كرمان، جهت كوه شمال غربي- جنوب شرقي و مختصات جغرافيايي قله ي آن بطول 56 درجه و 51 دقيقه و عرض 30 درجه و 14 دقيقه مي باشد.( فرهنگ جغرافيايي كوه هاي كشور، جلد 3، ص 98 به نقل از فرهنگ كوهنوردي وغارنوردي ايران، داوود محمدي فر)

پالكيش كجه !

"پالكي" ( به فتح ل)در اصل واژه اي است كه از سانسكريت به فارسي وارد شده است و به معناي "كجاوه بي سقف" است.( فرهنگ معين) بد نيست بدانيد "هم پالگي" به معناي افراد جور و هم راي هم از همين واژه ساخته شده است و به معناي افرادي است كه در يك پالكي مي نشينند و به اصطلاح دمخورند. البته از نظر زبانشناسي تقابل بين دو واج ك و گ در اين واژه مثل بانك و بانگ – عسكر و عسگر - اشك و اشگ خنثي شده است.در فارسي كرماني اصطلاح "پالكيش كجه" به اين معني است كه آدم ناصادق و نادرستي است.( فرهنگ لغات و اصطلاحات مردم كرمان، دكتر ابوالقاسم پورحسيني، ص 511) البته در فارسي كرماني پالكي ، به كسر ل تلفظ مي شود. در واقع ، گرايش كاربرد كسره به جاي فتحه در فارسي كرماني بسيار رايج است.

(کوه) پنج

كوهي است با ارتفاع 2926 متر، استان كرمان در محدوده ي شهرستان بردسير، بخش مركزي، دهستان كوه پنج، 50 كيلومتري غرب مركز بردسير، جهت كوه شمالي- جنوبي و مختصات جغرافيايي قله ي آن بطول 56 درجه و  3 دقيقه و عرض 29 درجه و 52 دقيقه مي باشد.( فرهنگ جغرافيايي و كوههاي كشور، جلد 3، ص 98 به نقل از فرهنگ كوهنوردي و غارنوردي ايران‌، داوود محمدي فر)

همچنان كه از يك خرمن گل رنگارنگ انواع حلقه هاي گل مي توان ساخت، موجود فاني نيز از بدو تولد مي تواند منشا نيكيهاي بسيار باشد. نه عطر گلها، نه بوي خوش صندل و تاگارا و ياسمن هيچ يك را در برابر باد توان پيش رفتن نيست. ليكن رايحه نيكمردان حتي در مقابل باد پيش مي رود. انسان نيكو صفت به هر كجا نفوذ مي كند. صندل، تاگارا، ياسمن و نيلوفرهاي آبي، عطر هيچ يك به پاي عطر پارسايي نمي رسد. ( داماپادا، كتيبه باستاني بودايي، به نقل از زبانهاي جهان، كنت كاتسنر، ترجمه رضي هيرمندي، مركز نشر دانشگاهي، ص 226)

چند ماهي بود كه از طريق كامپيوترم نمي توانستم عكسي را آپلود ( بالاگذاري) كنم و بسيار هم در كيفيت وبلاگ تاثير گذاشته بود. مجبور بودم از همان عكس هاي قديمي استفاده كنم و بيشتر به درج مطالب نوشتاري بپردازم تا تصويري. بالاخره "آرشام رايانه" مشكل را حل كرد و با تعويض مودم مشكل برطرف شد. از اين ماجرا يك چيز را فهميدم و آن اينكه تا چه حد وبلاگم به عكس وابسته است و اينكه چگونه اين وابستگي را كاهش دهم. در واقع به نظرم رسيد عكس ها همه چيز وبلاگم شده اند، اعم از : گزارش برنامه، نقد، طنز و .... گويي قضيه لنگ ملانصرالدين گريبان من را هم گرفته است.

گويند روزي ملا مي گفت كه دزد فرش دواج و ازار و دستار و دسترخان و نهالين ... او را برده است. چون پژوهش كردند تنها لنگي از او به سرقت رفته بود. گفتند چرا دروغ گفتي؟ گفت جز راست نگفتم، چه اين لنگ مرا بجاي آن همه بكار مي رفت. ( امثال و حكم دهخدا، جلد 3، ص 1370)

لغتنامه دهخدا در توضیح واژه لنگ معادل جالبی را برای لنگ ارائه کرده است که با رنگ قرمز آورده ام:

پلنگی:

كوهي است با ارتفاع 2891 متر، استان كرمان در محدوده ي شهرستان بافت، بخش مركزي، دهستان كيسكان، 18 كيلومتري شمال غرب مركز بافت، جهت كوه شمال غربي-جنوب شرقي و مختصات جغرافيايي قله ي آن بطول 56 درجه و 32 دقيقه و عرض 29 درجه و 24 دقيقه مي باشد.( فرهنگ جغذافيايي كوههاي كشور، جلد 2 ص 244 به نقل از فرهنگ كوهنوردي و غارنوردي ايران، داوود محمدي فر)

آقاي عليمحمد فدايي از مدرسان تربيت معلم كرمان است كه بازنشسته شده اند و فردي است بسيار باذوق و حافظه اي بسيار قوي در به خاطر سپاري شعر دارد. طنز پردازي است ترزبان كه كمتر همكاري است كه نيش طنز او بر جانش ننشسته باشد. در جلسه مشترك امسال( 1387) همكاران شاغل و بازنشسته با طنزپردازي خود محفل مدرسان تربيت معلم را شر و شوري ديگر داد. ايشان دفتر ازدواجي دارند كه در واقع از پدرشان به ايشان رسيده است. گويا چند تن از همكاران بازنشسته به شوخي از ايشان كه در امر ازدواج است، خواسته بودند تا همسري برايشان پيدا كند. آقاي فدايي وقتي پشت ميكروفون قرار گرفت همه منتظر نكته پردازي ايشان بودند. اول اين حكايت را گفت كه: 

به هزار دليل اولش آنكه باروت نداشتم.

سرتيپي از سرباز مواخذه و بازپرس مي كرد كه چرا هنگام نزديك شدن دشمن توپ نيانداخته است. سرباز گفت به هزار دليل.سرتيپ گفت دلايل خود را بشمار. گفت اولش اينكه باروت نداشتم. گفت ادله ديگر ضرور نيست.

( امثال و حكم دهخدا،جلد 1، ص 479)

سپس خطاب به همكاران گفت: اگر باروت هست من حرفي ندارم برايتان همسري پيدا كنم!

عضو موسس سازمان کوهنوردی باشگاه تهران 1332, عضو موسس و دبیر سازمان کوهنوردی باشگاه دارایی و صعود به قله ی دماوند سال 35, اخذ مدرک مربی گری سال 36, مدرس کلاس های کارآموزی بولتن کوهنوردان 38, بازدید از غارهای کهک,آزادخان, شرکت در اردوی آموزشی اسکس سال 42, شرکت در سومین کنگره ی کوهنوردی ایران- تهران سال 44, پی ریزی هیات کوهنوردی کرمان 1346, شرکت در پنجمین کنگره ی کوهنوردی ایران, اصفهان 1348.( روزشمار تاریخ کوهنوردی و غارنوردی ایران , به نقل از فرهنگ کوهنوردی و غارنوردی ایران, داوود محمدی فر)

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

شتل:

در فارسی کرمانی ضرب المثلی داریم که فرصت طلبی را می رساند: از پیش مهمون هر چی بخوری شتله! ( = از جلوی میهمان هر چه بخوری غنیمت است.) این ضرب المثل معادل " از بدقمار هر چه ستاني شتل بود" است که در لغتنامه دهخدا به آن  اشاره شده است.

1) شتل در لغتنامه دهخدا: مخفف شتلي . آن قسمت از زري که از قمار برده باشند و به حاضران مجلس دهند. (از برهان ). آنچه حريف برده از برد خود به حضار مجلس قمار دهد. در فرهنگ اظفري اين لغت ترکي ضبط شده است . (فرهنگ نظام ). دستخوش . دست لاف:

تلاش کام ندارم براي خويش سليم

که مدعاي من از نقش دادن شتل است .

سليم .

2) شتل در فرهنگ لغات عاميانه جمالزاده   : کانيات (در تداول عامه کانيوت ). کاسه کوزه . پولي که در هنگام قمار در قمارخانه برنده بازي بايد به صاحب خانه و اداره کننده قمار بپردازد و گيرنده شتل مسوول تنظيم برد و باخت بازي کنندگان است و اگر فرضاً قماربازي پولي باخت و نداد، يا نداشت که بدهد، برنده به گيرنده شتل مراجعه ميکند و پول خود را از او دريافت ميدارد و او خود داند با بدهکار و بازنده و چنانکه گفته شد اين پول را «کانيات » به تقديم نون بر ياء و «کاسه کوزه » نيز ميگويند و گيرنده شتل «کاسه کوزه دار» خوانده ميشود که براي آساني تلفظ کلمه «دار» را نيز حذف مينمايند.

3) شت مخفف شتل است. شت مخفف شتل است و آن زري باشد که در آخر قمار به حاضران دهند. (برهان ) (از فرهنگ جهانگيري ). مخفف شتل است که درقمارخانه متعارف است . (از فرهنگ سروري ):

آنچه او برده است نپايد در دست

يا مجاهز ببرد يا شت اقران باشد.

اميرخسرو.

استاد پور داوود کاربرد این واژه را با معنای حضرت برای زرتشت صحیح نمی دانند. در سایت یاتاهو آمده است:

در این چند سال گذشته، واژه های شگفت انگیزی بر سر زبانهای برخی افتاده و گاهی هم در نوشته های آنان دیده می شود، که اگر اتفاقاً آن نوشته ها چند سالی پایدار بماند و به دست خداوندان ادب و دانش برسد، به چیزی گرفته نخواهد شد و به هیچ روی مایه گمراهی نخواهد گردید.

در زمان ناصرالدین شاه قاجار، کتاب دساتیر (امروزه همه می دانیم که این کتاب، ساخته زمان اکبرشاه هندی یا شاه عباس صفوی است و کتابی است که در همان هند ساخته شده است) با صدها لفظ مهمل از هند به ایران روی آورد و چند تن از بیمایگان آن نامه دروغین را آسمانی پنداشتند و به تاراج واژه های ساختگی آن دست بردند و نوشته های خود را به آنها بیالودند.

تا به اندازه ای که نگارنده می داند، لفظ « شَتْ» نخستین بار در نوشته های فارسی « دساتیر» به کار رفته است .فریفته شدگان الفاظ دساتیری از خود نپرسیدند که اگر این واژه ها درست است ، چرا در چندین هزار کتاب نظم و نثر فارسی هزار ساله ، نام و نشانی از آنها نیست و فقط در کتاب دساتیر که در زمان اکبر شاه هندی ( 963- 1014ه.ق ) در هند نوشته شده ، ناگهان پیدا شده است . و پس از آن در برهان قاطع و دبستان المذاهب و انجمن آرای ناصری پروز نگارش وجز اینها دیده شده و همه از همین چند قرن اخیر است و هیچ کدام آنها را اعتباری نیست .

همه پیغمبران بی نام و نشان دساتیر با عنوان شت آورده شده : شت مهاباد ، شت جی افرام ، شت شای گلیو ، شت یاسان و جز اینها  .

در برهان قاطع  یاد شده . شت مخفف شتل و آن زری باشد که در آخرقمار به حاضران دهند و نیز لفظی است در فارسی که در عربی ، حضرت گویند .

در « دبستان المذاهب » آمده : « شَتْ و تیمسار ، کلمه تعظیم است ، چنانچه در هندی ، سری و به تازی ، حضرت »  . « در انجمن آرای ناصری » یاد شده : « شَتْ ، کلمه تعظیم است و آن را تیمسار نیز گویند و حضرت است و مخفف شتل است که در قمار خانه متعارف است » . در « پروز نگارش »  نوشته شده : «دیسه  شَتْ شهریار هده گذار ، پاسیار کار و کردار کار داران  پرستار ...» .

میرزا صادق خان امیری ادیب الممالک فراهانی که در سال 1336 در گذشت ، نا گزیر فریب همین فرهنگها و نوشته های بی پایه را خورده که در جایی از دیوانش گوید :  پنج فرجود پدید آمد از شت زرتشت که به پیغمبرش راست بود پنج گواه « شَتْ» عنوانی است که در هند از برای بازرگانان به کار برند ، همانند ارباب در ایران .این واژه باید از سانسکریت شرشتین sreshtin باشد که در فرهنگهای سانسکریت به معنی آزاده ، بزرگوار ، بلند پایه یاد گردیده است . درست است از روزگاران پیش ، بسیاری از لغت های سانسکریت به زبان فارسی در آمده و همان ها نیز به همه زبان های هند و اروپایی راه یافته است ، مانند کافور ، شکر ، نارگیل ، فلفل یا پلپل ، زنجبیل ( زنجفیل ) و ... لفظ شت را که به معنی حضرت گرفته شده ، نمی توان در ردیف اینگونه لغات  به شمار آورد .در فرهنگ جهانگیری که در سال 1017 ه . ق درهند گرد آوری شده ،شت به معنی حضرت یاد نگردیده ، فقط در آنجا آمده : شت، مخفف شتل باشد که در بازی قمار به حاضران دهند.

در فرهنگ رشیدی که آن هم در هند در سال 1064 ه.ق ، دو سال پس از برهان قاطع گردآوری شده، به واژه شت که در دساتیر به معنی حضرت گرفته شده، برنمی خوریم. مانند فرهنگ جهانگیری آورده : شت، مخفف شتل که در قمار معروف است اگر لفظ شت را برخی ندانسته و نسنجیده از برای خوش آمد این وآن به کار برند و آن را پارسی پندارند، باکی نیست. اما شایسته نیست که بهدینان، پیغمبر خود را « شَتْ زرتشت » خوانند. زیرا با داشتن واژه های درست و کهن سال، نیازمند الفاظ دروغین و ساختگی نیستند.

چنانکه می دانیم، واژه پیامبر در پهلوی پتامبرpetabmber  همیشه از برای یک پیشوای دین به کار رفته و می رود. زرتشت در گاتها ( سرود های خود) چندین بار خود را ماترن Mathran « یعنی کسی که گفتار ایزدی به مردم رساند » خوانده است . همچنین وخشور از واژه های کهنسال مرز و بوم ماست که به معنی برنده سخن یا گفتار بر و او کسی است که سخنان ایزدی را برگرفته به مردم رساند . دیگر از واژه های درست پارسی که بتوان پیغمبر ایران را بدان خواند ، « اشو» است . اشو در پازند و پارسی از واژه اوستایی اشون Ashavan می باشد و اوکسی است که از اشه Asha برخوردار یا از ایین راستی ، بهره ور است. در گاتها 180 بار به این واژه برخورد میکنیم . در نوشته های پازند ، همچون « مینوخرد » ، در لهجه زرتشتیان ایران ، در اشعار زرتشت بهرام پژدو ( که در شهر ری می زیست  و زرتشت نامه خود را در سال 647ه. ق به پایان رسانید ) نیز به این واژه بسیار برمی خوریم .

پس شایسته نیست زرتشت با لفظی که در زبان ما بی نام و نشان است و در این سالهای اخیر از هند به ایران آمده است ، « شَتْ زرتشت »  خوانده شود.

برگرفته از پورداوود – ابراهیم –آناهیتا  به کوشش مرتضی گنجی – انتشارات افراسیاب 1380 – صص 256تا 259

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

امروز دوباره سری به وبلاگ آقای علی اکبر عبدالرشیدی مجری برنامه های تلویزیونی زدم و مطالب خوبی خواندم. ایشان کرمانی اند و از آن گذشته فارغ التحصیل رشته زبانشناسی. پایان نامه کارشناسی ارشد خود را در سال 1357 و به راهنمایی دکتر باطنی و با عنوان " زبان های ساختگی" به پایان برده اند.

ایشان در وبلاگ خود در باره کوه جوپار هم مطلبی دارد به این قرار:

ارنست همینگوی در اثر مشهور خود "برف های کلیمانجارو" در مورد شکوه کلیمانجارو می نویسد این کوه در میانه تابستان و در هوای گرم افریقا همیشه پوشیده از برف بوده است. من هم با چنین صحنه ای، نه در افریقا، که در کرمان آشنا هستم. کوه جوپار در حاشیه کویر لوت حتی در تابستان نیز برف را از خود دور نمی کند. این کوه همان است که دانه های معطر زیره سیاه خودرو و وحشی کرمان را به جهانیان عرضه می کند.

و عکسی سیاه و سفید از کوه جوپار.

برخی حکایت های ارائه شده در سایت ایشان جذابیتی خاص دارند. مثلا حکایت پیرزنی چینی:

یک پیرزن چینی دوکوزۀ آب داشت که آنها را به دو سر چوبی که روی دوشش می گذاشت، آویخته بود و از این کوزه ها برای آوردن آب از جویبار استفاده می کرد. یکی از این کوزه ها قدیمی، شکسته و ترک دار بود، در حالی که کوزه دیگر نو، بی عیب و سالم بود و همۀ آب را در خود نگه می داشت. هر بار که زن پس از پرکردن کوزه ها، راه دراز جویبار تا خانه را می پیمود، آب از کوزه قدیمی که ترک داشت چکه می کرد و زمانی که زن به خانه می رسید، کوزه نیمه پر بود.هر روز زن این کار را انجام می داد و همیشه کوزه ای که ترک داشت، نیمی از آبش را در راه از دست می داد. کوزۀ سالم و بدون ترک هم خیلی به خودش می بالید. ولی بیچاره کوزۀ کهنه و ترک دار از خودش خجالت می کشید. سرانجام روزی کوزۀ کهنه و ترک دار در کنار جویبار به پیرزن گفت: من از خویشتن شرمسارم. زیرا این شکافی که در پهلوی من است، سبب نشت آب می شود و زمانی که تو به خانه می رسی، من نیمه پر هستم.پیر زن لبخندی زد و به کوزۀ ترک دار گفت: آیا تو به گل هائی که در این سوی راه، یعنی سوئی که تو هستی، توجه کرده ای؟ می بینی که در سوی دیگر راه گلی نروئیده است. من در کنار راه تخم گل کاشتم تا هر روز که از جویبار به خانه بر می گردم تو آنها را آب بدهی. من از گل هائی که اینجا روئیده اند چیده ام و خانه ام را با آنها آراسته ام. اگر تو این ترک را نداشتی ، هرگز این گل ها و زیبائی آنها به خانۀ من راه نمی یافت.

بخش مصاحبه های ایشان بسیار جالب توجه است.

پس چهار وجه اشتراک بین خود و ایشان دیدم: کرمان, زبانشناسی , کوه و حکایت دوستی. آدرس وبلاگ ایشان را در پیوند های روزانه قرار دادم.

پیام آقای عبدالرشیدی به اینجانب پس از درج این مطلب:

كوهي است با ارتفاع 3206 متر، استان كرمان در محدوده ي شهرستان كرمان، بخش شهداد، دهستان سيرچ، 43 كيلومتري جنوب شرق مركز كرمان، جهت كوه شرقي- غربي و مختصات جغرافيايي قله ي آن بطول 57 درجه و 30 دقيقه و عرض 30 درجه و 7 دقيقه و 30 ثانيه مي باشد.( فرهنگ جغرافيايي كوه هاي كشور، جلد 3، ص 97 به نقل از فرهنگ كوهنوردي و غارنوردي ايران، داوود محمدي فر)

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

برخي با هم آيي ها را سخنگويان زبان به زيبايي مي سازند و به كار مي برند و شايد هيچگاه در واژه نامه هم نيايند. چند مورد از فارسي كرماني را برايتان ذكر مي كنم:

ته پك رندان:

ته پك در فارسي كرماني به معناي "نفس آخري كه به چپق يا قليان مي زنند." شعر: ته پك رندان به از ممالك چين است."( فرهنگ لغات و اصطلاحات مردم كرمان، دكتر ابوالقاسم پورحسيني، ص 133)

(اين هم توجيه سيگاري ها در بلعيدن سم سيگار:

آسايش دو گيتي تفسير اين دو حرف است/ يك چايي پس از سيگار، يك سيگار پس از چايي.)

نون كباب:

زماني در روستاي تذرج رابر معلم بوديم و آخر هفته بود و چيز زيادي براي خوردن نداشتيم. صبح كه از خواب بلند شديم براي صبحانه تنها نصف نان داشتيم و بس. يكي از دوستان گفت غصه نخوريد الان كباب درست مي كنم بخوريم. نان را روي چراغ داغ كرد و خورديم و سر كار رفتيم. به اين عمل "كباب كردن نان" مي گويند. دوستمان مي گفت بخوريد كه بزرگترين پادشاهان جهان هم اين جور صبحانه اي نمي خورند !

لقمه شرم:

لقمه آخر غذايي كه در ظرف مشترك خورده مي شود و معمولا در ته ظرف باقي مي ماند و همه از خوردن آن ابا دارند تا حمل بر بي ادبي نشود.

صندلي ببخشيد:

اولين صندلي كنار در ورودي ميني بوس كه همگان به هنگام رد شدن از جلوي فردي كه روي آن نشسته از وي با "ببخشيد" عذر خواهي مي كنند.

پدر و پسر

كوهي است با ارتفاع 3319 متر، استان كرمان در محدوده ي شهرستان جيرفت، بخش جبال بارز، دهستان سغدر، 39 كيلومتري شمال شرق مركز جيرفت، جهت كوه شمال شرقي- جنوب غربي و مختصات جغرافيايي قله ي آن بطول 58 درجه و عرض 28 درجه و 52 دقيقه مي باشد.( فرهنگ جغرافيايي كوه هاي كشور ، جلد 3، ص 97 به نقل از فرهنگ كوهنوردي و غارنوردي ايران، داوود محمدي فر)

کوهی است با ارتفاع 2945 متر, استان کرمان, در محدوده ی شهرستان جیرفت, بخش ساردوئیه, دهستان گور, 58 کیلومتری شمال مرکز جیرفت, جهت کوه شمالی- جنوبی و مختصات جغرافیایی قله ی آن 57 درجه و 39 دقیقه و عرض 29 درجه و 11 دقیقه می باشد.( فرهنگ جغرافیایی کوه های کشور, جلد 3, ص 96 به نقل از فرهنگ کوهنوردی و غارنوردی ایران, داوود محمدی فر)

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

کمتر کوهنوردی است که چون از کوه پایین بیاید و وارد روستا یا شهر کوچکی بشود, با متلکی هر چند کوتاه و گذرا روبرو نشده باشد. حتی در مسیر کوهپیمایی عمومی شهر کرمان باز هم از این نوع متلک ها به اصطلاح بار کوهنوردان می کنند. بارها خود دیوانه و اسیری و ... خطاب شده ام. زمستان 1384 که از علم شاه جیرفت برگشته بودیم , در ترمینال این شهر به تمسخر " هیمالیانورد" خطاب شدیم.اگر به کوه جوپار رفته باشید و از تنگلو پایین بیایید و مجبور باشید فاصله چاه صاحب الزمان تا محل اتوبوس های جوپار-کرمان را پیاده طی کنید, باید متلک های جوانان موتورسوار جوپاری را تحمل کنید. می گویند متلک گویی با میزان سواد و سن رابطه ی معکوس دارد .  البته برخورد افراد با این متلک ها فرق می کند ولی بنده انگار که چیزی نشنیده ام عبور می کنم و به قول معروف سربه سر متلک پرانان نمی گذارم که شاید آنان همین را می خواهند. امروز داشتیم از چشمه شیردوش بر می گشتیم که چند جوان موتورسوار از کنارمان گذشتند و نزدیک حوض ستاره یکی از آقایان همراه ما را با متلکی دل آزرده کردند و البته ایشان جوابی تندتر از قبل آماده داشت و بارشان کرد. از نظر روانشناسی و جامعه شناسی حتما این بزهکاری بررسی شده است چون با گشتی کوتاه در اینترنت می بینیم که حتی گاهی متلکی به قتل منتهی شده است. امروز از شبکه دو برنامه ای پخش شد که رامبد جوان و آقای دیگری میزبان محمدعلی اینانلو بودند و وقتی از آقای اینانلو پرسیده شد که در برخورد با متجاوزان به طبیعت ( مثل آشغال ریز ها) چه باید کرد , ایشان گفت من چیزی به آنان نمی گویم و فقط نگاه طولانی بر ایشان می اندازم واین را از آقای میرفخرایی یاد گرفته ام. ظاهرا این تاکتیک در برخورد با متلک پرانی نسبت به کوهنوردان هم بد راه حلی نیست.

1) متلک: ( اسم مصغر) متل خرد. متل کوچک . (يادداشت به خط مرحوم دهخدا).

حرف مفت . دري وري . کلفت . حرف برخورنده . شوخي و مزاح . (فرهنگ لغات عاميانه جمال زاده ). لغز. لغاز. عيب جويي . طعن . بيغاره . (يادداشت به خط مرحوم دهخدا).

-متلک گفتن ; قصه هاي کوتاه گفتن کودکان را. (يادداشت به خط مرحوم دهخدا).

-کلفت بار کسي کردن ; عيبهاي کسي را به رخش کشيدن و به زبان شوخي يا جدي او را آزردن . (فرهنگ لغات عاميانه جمال زاده ). لغاز خواندن . (يادداشت به خط مرحوم دهخدا).

2) متل:

- قصه هاي کوچک خوش آينده و حکايتهاي خرافي . (يادداشت به خط مرحوم دهخدا). داستانهاي غيرواقعي که بيشتر قهرمان هاي آن جانوران ، ديوان و پريان هستند و براي سرگرمي و خوش آيند کودکان گفته و يا نوشته شود:

ليک پيش اهل حل و عقد عصر ما کنون

جمله تحقيقاتشان افسانه گرديد و متل .

اديب السلطنة.

- - بيغاره . چربک . (يادداشت به خط مرحوم دهخدا). مفت . مزخرف .

3) متلک پراندن به انگلیسی:

To make wisecracks- to wisecrack

4) متلک گوئی در صدسال پیش!!

آنچه که درتحت « اخطار» مشاهده می کنید در نشریه دانش  در تاریخ ۲۴ رمضان المبارک ۱۳۲۸ هجری- حدودا سال ۱۹۰۹ یا ۱۹۱۰ درتهران منتشر شده است. متن را بازنویسی می کنم:

اخطار- بمردان و جوانان

اگرچه درآداب اجتماعیه ما بی مبالاتیهای زیادی هست ولی بعضی از آنها برای هیئت اجتماعیه ما یک لکه ننگ و لوث پستی و دنائت است. یکی از این بی مبالاتیهائیکه از ابتداحکمفرمابوده  و دراین اوقات اخیر متاسفانه انبساط یافته روبازدیاد است همانا بچشم بد نگریستن جوانان و مردها بمخدرات وبانوان محترمه است. مردهای ما حرمت و احترامی را که حسب الدیانه و نزاکت مجبور از رعایت آن بزنان میباشندفراموش کرده از خاطر بیرون می نمایند و حتی بعضی اوقات بیگاننگان هم این عادات رذیله را عیب می گویند. این عادت پست و دون فطرتانه را که از خصلت مردانگی دور است با کمال جدیت با تمام قوای موجوده خود اعتراض کرده و براین خوی زشت نفرین می گوئیم. اگر بعضی از نسوان موجب گستاخی و تشویق مردان شوند باز هم مزیت مردانگی آنست که از شرم عمل ناپسند دیگری سرخی خجالت برویشان نشسته وبا وقر و سکونت باشند.

این گونه که من از این « اخطار» می فهمم نزدیک به صد سال پیش نیز « مردان غیور» ایرانی به متلک گوئی و احتمالا دست درازی به زنان درخیابان مبادرت می کرده اند. این هم سندش.... ( منبع: http://econhist.blogfa.com/post-24.aspx)

5) خیام متلک گو:

علت انتخاب ظرف محدود رباعی

دکتر مهیار علوی مقدم عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت معلم سبزوار با بیان اینکه رباعی ظرف محدود چهارمصرعی است و شاعر باید آنقدر توانا باشد که بتواند تمام جنبه‌های انسان شناسی و معرفت‌شناسی‌اش را در همین ظرف محدود جای دهد، از علت روی آوردن خیام به رباعی پرسید و پاسخ شنید: ?انتخاب نوع زبان تا حدودی به طبع شعری شاعر برمی‌گردد، اما در مورد خیام باید گفت رباعی هم کوتاه است و هم کوبنده؛ مصداق همان اصطلاح عوامانه "متلک" است، رباعی متلک و نیشخندی است به روزگار:

چون نیست حقیقت و یقین اندر دست

بـه امیـد شـک همـه عمـر نشسـت

هان تا ننهیـم جـام مـی از کف دسـت

بی‌خبری مرد چه هشیار و چه مست

او می‌خواهد نیشی بزند به روزگار و رد بشود، متلک را باید گفت و رد شد و این‌هم فقط در قالب رباعی می‌گنجد و بس، خیام علاقه‌ای به مثنوی نوشتن و پرگویی و زیاد سرودن نداشته است. ( برگرفته از سایت انتشارات دانشگاه مشهد)

6) این هم یک جوک در باره متلک گویی :

معتاده به يه دختره متلک ميگه: چشاش بيشت، لباش بيشت، تيپش بيشت. دختره ميگه گمشو آشغال معتاد. معتاده ميگه: انژباط شفر.

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

در فارسی کرمانی "یه مرید خر از صد ته ده شش دنگی بهتره" (یک مرید خر از صد ده شش دانگی بهتر است) " در باره کسی که در دفاع از پیشوای خود منطق نمی شناسد یا کسی که به تحقیر دیگران می پردازد" به کار می رود.

( امثال فارسی در گویش کرمان, دکتر ناصر بقایی, ص 64)

البته در امثال و حکم دهخدا هم این ضرب المثل آمده با این تفاوت که صد ده شش دانگی به صورت یک ده شش دانگی آمده است:

مریدی مدعی شد پیر او چون کامل است در همه انواع فضایل بر سایر ابنا نوع برتری دارد. شنونده بر سبیل انکار پرسید آیا شیخ خط را نیز از میرعماد بهتر نویسد؟ گفت البته چنین است. مشاجره دراز کشید حکومت را بخود مراد بردند. او انصاف داد که رجحان کتابت میر مسلم است. مرید متعصب این معنی را حمل بر تواضع و فروتنی مرشد کرده گفت: آقا شکسته نفسی می کنند, غلط می کند.

نظیر: پیر نمی پرد مریدان می پرند.

پیر می سازد مریدان دسته می نهند.

یک مرید خر به از یک ده شش دانگ است.

( امثال و حکم دهخدا, جلد یک, ص 40)

آنندراج در توضیح "مرید" - اصطلاح بسیار زیبای " بر سر کسی مقراض راندن" را به کار برده است:

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

قبلا زمان سنجی کرمانی را در یه چپق کش توضیح دادیم. در مورد مکان سنجی ( یا فاصله سنجی) هم در فارسی کرمانی از ترکیب "سباس در" استفاده می شود که سباس ( با کسر س) "کفشی است که از الیاف خرما بافته شده" و سباس در " فاصله بین دو محل که یک سباس در طول پیمودن آن دریده می شود."

بندری ( به ضم ب)

کوهی است با ارتفاع 3270 متر, استان کرمان در محدوده ی شهرستان کرمان, بخش مرکزی, دهستان درختنگان, 31 کیلومتری شمال شرق مرکز کرمان, جهت کوه شمال غربی- جنوب شرقی و مختصات جغرافیایی قله ی آن بطول 57 درجه و 12 دقیقه و عرض 30 درجه و 32 دقیقه می باشد.( فرهنگ جغرافیایی کوههای کشور, جلد 3, ص 94 به نقل از فرهنگ کوهنوردی و غارنوردی ایران, داوود محمدی فر)

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

کفت ( به ضم ک و سکون ف و ت) در فارسی کرمانی به معنی گونه است.

1) دکتر پور حسینی به نقل از "شاعر" این شعر را نقل کرده اند:

کفت تو چون چغندر سرخه

ای لبوئی بده یکی ماچم

2) "کفت" در فارسی کرمانی به معنی به اندازه یک جرعه آب هم به کار می رود. مثلا در فارسی کرمانی " یه کفت آبی" اصطلاح رایجی است. البته "یه کفتو آب" شکل گفتاری آن است." کفت کفت" هم به معنی "جرعه جرعه" است. در این ترمیب فقط " کفت" به کار می رود و "کفتو" به کار نمی رود.

3) " دو کفتی" در فارسی کرمانی به معنی خوردن با دهان پر است.

۴) " کفت ها را باد کردن" در فارسی کرمانی به معنی "همت کردن" و "سعی خود را زیاد کردن" است و معمولا در اصطلاح" کفت ها را باد کنید- علی را یاد کنید" به کار می رود و البته با این شکل گفتاری:

"کفتا ره باد کنن- علی ره یاد کنن".

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

بحث هنجارگریزی - deviation - در بررسی ادبیات از دیدگاه زبانشناسی را می توان با خواندن کتاب "از زبانشناسی به ادبیات" دکتر کورش صفوی فهمید. در زبان گفتاری مردم معمولی هم گاهی نمونه ای از این هنجارگریزی ( واژگانی- معنایی- دستوری و ...) را دید که البته خود نمودی از خلاقیت زبانی کاربران زبان هم می تواند باشد. اجازه دهید به نمونه ای که از یک پدر بزرگ کرمانی دیده ام اشاره کنم. این پدربزرگ در جواب نوه اش که از وی پرسید از بیرون از منزل که آمدی برایم چه آورده ای گفت: " تیپا رنده شده".می بینید که این دو واژه ( تیپا و رنده شده) در زبان باهمایی ندارند ولی خلاقیت زبانی این پدربزرگ جمعی ( از جمله نوه ده ساله اش) را کلی خنداند.

·          فهرست مطالب کوهنوردی در کرمان

·          کوه های کرمان

·          کوهنوردان کرمانی

·          سنگنوردان کرمانی

·          پیشکسوتان کوهنوردی کرمان

·          گزارش برنامه ها

·          نشریات کوهنوردی کرمان

·            گروه های کوهنوردی کرمان

·          گیاهان کوه های کرمان

·          عکس های منتخب

بندر:

۱) کوهی است با ارتفاع 3360 متر, استان کرمان در محدوده ی شهرستان بردسیر, بخش مرکزی, دهستان کوه پنج, 21 کیلومتری جنوب غرب مرکز بردسیر, جهت کوه شمالی- خنوبی و مختصات جغرافیایی قله ی آن بطول 56 درجه و 24 دقیقه و عرض 29 درجه و 47 دقیقه می باشد.( فرهنگ جغرافیایی کوههای کشور, جلد 3, ص 94 به نقل از فرهنگ کوهنوردی و غارنوردی ایرن, داوود محمدی فر)

۲) کوهی است با ارتفاع 2775 متر, در محدوده ی شهرستان زرند, بخش کوهبنان, دهستان جور, جهت کوه شمال شرقی- جنوب غربی و مختصات جغرافیایی قله ی آن بطول 56 درجه و 24 دقیقه و عرض 31 درجه و 23 دقیقه می باشد.( فرهنگ جغرافیایی کوههای کشور, جلد 3, ص 94 به نقل از فرهنگ کوهنوردی و غارنوردی ایرن, داوود محمدی فر)