پلنگی باشد !

دکتر رحیم نژاد سلیم استاد بازنشسته دانشگاه کرمان را تقریبا همه دانشجویان کرمانی می شناسند و از صفا و صمیمیت ( که کمی هم ناشی از آمیختگی دو زبان فارسی و آذری ناشی می شود ) ایشان بهره مند شده اند. در وبگردیهایم به این خاطره از دانشجویی برخوردم که با ذکر منبع نقل می شود: 

۱) جناب حافظ جناب سعدی جناب مولانا همگی با هم ریختند روی سرم!

تمام بچه های کرمان دکتر نژادسلیم ... را میشناسند. رییس افتخاری دانشکده ادبیات و یک انسان عارف بسیار متواضع و منحصر به فرد با لهجه باحال آذری.
 
 یکروز در دانشکده فنی در حال گپ زدن با دوستان جناب دکتر رو با سر و کله باندپیچی شده دیدیم.
 
 گفتیم خدا بدنده چی شده؟
 
 گفت (با لهجه شدید ترکی) در کتابخانه نشسته بودم که یهو دیدم جناب حافظ جناب سعدی جناب مولانا همگی با هم ریختند روی سرم!
 
 وقتی ایشان رد شد یکی از دوستان گفت که قفسه کتابها افتاده روی استاد و خدا بهش خیلی رحم کرده!

منبع: yazdan57.blogfa.com/cat-1.aspx 

۲) اما خود بنده هم از ایشان خاطراتی دارم. از جمله زمانی که ایشان رئیس کتابخانه مرکری بودندَ روزی نوشته ای بسیار زیبا و با نثری بسیار مشکل که درکش برای هر فردی ممکن نبود - در سطح دانشکده به دیوار زده شد. من و چند نفر از دوستان تصمیم گرفتیم به نزد این استاد برویم و بگوییم که ما منظور این نوشته را نفهمیده ایم. رفتیم و ایشان در کمال خونسردی گفت: " جانم منظور این نوشته این است که بیایید در هفته کتاب هر نفر یک جلد کتاب به کتابخانه دانشگاه هدیه دهیم."

اند صداقت !

چندی پیش در برنامه تلویزیونی, کیومرث پوراحمد در باره سریال مجید توضیح می داد و وقتی مجری از «بی بی» ( مادر کیومرث پوراحمد) سراغ گرفت , وی پس از کمی توضیح در باره بیماری مادرش گفت:" ... الان هم اند آلزایمره." اند ( با کسر الف) که از انگلیسی وارد زبان فارسی شده است , کم کم جای خود را در زبان ما باز کرده است. به هر حال این را گفتم که بگویم امروز من هم «اند صداقت» را در تعریف دوست همنوردی از صدقه دادنش دیدم. او توضیح داد که صندوقچه کوچکی درست کرده است و بنا به موقعیت هایی که پیش می آید, مبلغی پول در آن می اندازد و در پایان مثلا سه ماه آن را به حساب موسساتی مثل کمیته امداد و سرای سالمندان و... واریز می کند. ایشان پس ار مکث کوتاهی گفت "البته پیش آمده است که خودمان هم به صدقه نیاز داشته ایم و پولش را برداشته ایم و بعدها جبران کرده ایم ."

کوه برای کوه !

گاهی برخی از دوستان همنورد به هنگام صعود به قله ای حرف هایی می زنند که آدمی را ناخواسته به یاد مجادله قدیمی درستی و نادرستی عبارت «هنر برای هنر» می اندازد. این دوستان به هیچ چیز فکر نمی کنندو نه به این دلیل به کوه آمده اند که چربی و یا قند خونشان پایین تر بیاید و یا از دلزدگی زندگی در شهر دور بمانند و... به نظر من این دوستان تنها «زیبایی» را می جویند و چون کوه سرشار از «زیبایی» است, احساس رضایت به آنان دست می دهد و بنابراین دلبسته کوه می شوند. زندگی به خودی خود سخت است حتی اگر حقوق ماهیانه ات کافی باشد و دغدغه فردا نداشته باشی و... اما مرهمی داریم که تنها یک کلمه است: «زیبایی» و کوه جایی است که این مفهوم در جای جای آن یافت می شود. به عبارت دیگر این دوستان به کوه می آیند تا حداقل در لحظاتی «هنرمند بودن» را تجربه کنند. گاهی همچون نقاشی از اثر نقاشی خود دور می شوند و به آن نگاهی می افکنند و از آن همه زیبایی لذت می برند . گاهی همچون خوشنویسی چلیپایی را که خود نوشته اند , می نگرند و لبخند رضایت بخشی می زنند. و پیش می آید که همچون نوازنده چیره دستی , از بدیهه نوازی خود مست می شوند. اما کوه «زیبایی» دارد که تقریبا منحصر به فرد است و آن سکوتی است که کمتر جایی یافت می شود. حتی صدای آب جویبارش نوعی سکوت است. سکوت, این عنصر زیبای طبیعت, مطلوب ذهن آدمی است و آکنده از فریاد. آکنده از فریاد که در این وادی , که جهان می نامش, هر لحظه از خود می پرسی من کی ام و در این جا چه می کنم؟ و چون به کوه و زیبایی آن می نگری, حتی اگر پاسخی کلامی دریافت نکرده باشی, راضی می شوی و معنایی زیبا در ذهنت نقش می بندد. تحلیل این نوشته چه غلط باشد و چه درست, عبارت «کوه برای کوه» آرامم می کند و دوری از سکوتش ناآرامم. از دید ناشیانه ام «زیبایی» را باید در سکوت جست و کجا بهتر از کوه. ...

خدایا ! دیگمون دیگچه نشه ... !

امروز هم مسیر سنگنوردی ملایمی را انتخاب کردیم سمت چپ پیست موتور سواری . اواخر مسیر دست به سنگ کوتاه اما جالبی دارد . گیره کوچکی را گرفتم که خود را بالا بکشم که از جا درآمد زیرا خاک زیرش بود و سست شده بود. به شوخی گفتم:" این «گیره چه» نزدیک بود کار دستم بده." دوستی که از علاقه من به اصطلاحات و ضرب المثل های محلی خبر داشت, با شنیدن پسوند تصغیر «چه» بلافاصله گفت :" قدیمی ها میگن : " خدایا ! دیگمون دیگچه نشه, شوهرمون بچه نشه." ( به مفهوم تقاضا برای کم نشدن روزی و ...  )  می گویند زنی با مرد بسیار کم سن و سالی ازدواج کرد و مرد پس از یک سال تقاضای طلاق کرد. قاضی از او علت را پرسید. مرد گفت:"آقای قاضی, این زن بیست و چهار ساعت   یا تو سینماست یا داره با دوستای من حرف می زنه." قاضی گفت: یعنی خدای ناکرده انحراف اخلاقی دارند." مرد گفت:" خیر جناب قاضی. دنبال من می گرده!"

اگر یک دوست خفته است, دوست دیگر بیدار است !

امروز همراه با جمع آوری زیره از کوه صاحب الزمان شهر کرمان, فرصتی بیش از سایر روزها پیش آمد تا یکی از همنوردان ,که سن و سالی از وی گذشته است, از آنچه در این دنیا دیده است , برایم بگوید زیرا  از گروه تنها ما دو نفر به کوه آمده بودیم. از افراد زرنگی گفت که به قول ایشان" فکر می کرده اند که خیلی زرنگند ولی غافل بوده اند از بالای سر." به هر حال فلسفه خاص خود را مطرح می کرد و قابل احترام بود. خوب گوش کردم و باز هم به این نتیجه رسیدم که نباید «خرد عوام» را دست کم گرفت که حاصل یک عمر است. در بین صحبت هایش , نام چند زن هم به میان آمد و ماجراهای دست و پا شکسته ای از قدیمیان را که شنیده بود, برایم تعریف کرد. یکی از این تعریف ها را قبلا خوانده بودم و فورا فهمیدم که مثلا باید در جلسه روضه ای یا چیزی شبیه به این گفته شده باشد. حکایت «رابعه» و پاکدامنی اش و ... اتفاقا در تذکره الاولیا  هم عطار از شان بلند این زن در نزد پروردگار گفته است:" شبی دزدی درآمد و چادرش ( چادر رابعه را) برداشت. خواست تا ببرد, راه ندید. چادر باز جای نهاد, بعد از آن راه باز یافت. دگر باره چادر برداشت و راه باز ندید,همچنین تا هفت نوبت. تا از گوشه صومعه آواز آمد که ای مرد. خود را رنجه مدار که او چند سال است تا خود را به ما سپرده است. ابلیس زهره ندارد که گرد او گردد, دزد را کی زهره آن بود که گرد چادر او گردد. تو خود را مرنجان ای طرار, که اگر یک دوست خفته است, دوست دیگر بیدار است." به هر حال نتیجه گیری از حکایت در بعد تعلیمی اش مفید است و اثبات جزئیات ماجرا نه امکان پذیر است و نه ضروری,و این حکمی است که می توان در باره بسیاری از حکایات ملل گوناگون هم صادر کرد, که به قول آن دیوانه " ممکن است ما دیوانه باشیم ولی احمق که نیستیم." می گویند ماشین شخصی در دیوانه خانه ای پنچر می شود و وپس از باز کردن پیچ های چرخ پنچر شده, می رود که زاپاس را از صندوق عقب بیاورد که در اثر بی احتیاطی پایش به پیچ ها می خورد و هر چهار پیچ به داخل چاهی می افتند. در می ماند که چه کند که یکی از دیوانگان به او توصیه می کند از هر سه چرخ باقیمانده ماشین یک پیچ باز کند و به این چرخ ببندد تا خود را به مغازه ای برساند و پیچ بخرد. مرد راننده از پیشنهاد دیوانه متعجب می شود و می گوید:تو با این هوشت چرا اینجایی؟ دیوانه در جواب می گوید: درست است که من دیوانه ام ولی احمق که نیستم !

زمین چهار قصبی !

پشت میزنشینی هم از آن کارهایی است که بسیاری از شاعران و نویسندگان ما آن را تجربه کرده اند و بسیاری بارها به همان به اصطلاح" آب باریکه" مدت زمانی دلخوش کرده اند و پس از مدتی رهایش کردند و ... اما یکی از جنبه های جالب پشت میز نشینی همانا شوخی هایی است که این جمع چند نفره بین خود دارند و به رمز و ایما و اشاره ارباب رجوع را دست می اندازند, خودشان را دست می اندازند و ... که شاید کمی از فشار روحی  بر خود را بکاهند. امروز دوستی از چند کارمند سابق یکی از ادارات کرمان می گفت که با یکی از همکارانشان شوخی داشته اند که گویا یک عمر ادامه داشته است و حتی عصبانی شدن کارمند مورد نظر هم شوخی را کمرنگ نکرده بود. از عوارض پشت میزنشینی هم یکی چاق شدن است که گویا سراغ یکی از همین  کارمندان آمده و باسنی بسیار پهن را برایش به ارمغان آورده بود! همکارانش به این محل می گفته اند «زمین چهار قصبی ! ". گویا روزی یکی از آشنایان یکی از کارمندان به او مراجعه می کند و پس از شرح تنگدستی و ناتوانی از خرید زمینی بزرگ از او می خواهد که اگر زمین کوچکی , در حد سه یا چهار قصب ( هر قصب در کرمان 25متر مربع است) , دید او را خبر دار کند . کارمند موقعیت را مناسب می داند و می گوید اتفاقا یکی از همین همکاران زمین کوچکی دارد چهار قصبی که می خواهد بفروشد و او را نزد همان کارمند چاق باسن پهن می فرستد . شخص یادشده به کارمند مراجعه می کند و ماجرا را می گوید و کارمند می فهمد همکارانش باز هم او و ارباب رجوعی را دست انداخته اند. می گوید من چنین زمینی ندارم و ایشان اشتباه کرده است.آن فرد به نزد همکار اول بر می گردد و شرح ماجرا را می گوید. کارمند دیگر شوخی را به حد اعلای خود می رساند و به او می گوید :آخر دلیل دارد. در این زمین چاه بزرگ بدبویی ! وجود دارد که صاحب آن ( یعنی کارمند دوم) شرم دارد کسی از آن باخبر شود و به همین دلیل از فروش زمین طفره می رود. به نزد او برو و .... بقیه ماجرا خودتان حدس بزنید که حدس زدنش هم می تواند جالب باشد. فراموش نکنید در روانشناسی شناختی , بررسی  شوخی موضوعی بس جدی است !

1) خمسه محتجبه یا پنج پوشیده : علم هایی که هر فردی قادر به دست یابی به آن ها نیست:

1) کیمیا

2) لیمیا: طلسم دانی

3) هیمیا: تسخیر سیارات

4) سیمیا: تصرف در عالم با حروف

5) ریمیا: شعبده

سرنام (acronym) این علوم می شود: کله سر.

2) ریشه کلمه NEWS انگلیسی از NOVEL به معنی جدید  است . اما این هم جالب توجه است که:

NEWS:

NORTH

EAST

WEST

SOUTH

 بند مملکت شد باند مملکت !

باغ بیرم آباد و بند مملکت قبل از جاده سازی

گاهی در می مانی که نکند با گفتن حرفی زحمات مسئولین را با بی انصافی کم اهمیت جلوه دهی و از سوی دیگر حرف است دیگر. دلت می خواهد بگویی اش. و می گویم. از جلوی باغ بیرم آباد نهر آبی رد می شد که به آن «بند مملکت» می گفتند و جنبه تاریخی داشت. کرمان جاده کمربندی شرقی نداشت و مسئولین سالها بود که تصمیم داشتند این کمربندی را ایجاد کنند که امسال میسر شد و من مطمئنم زحمات زیادی در این راه کشیده شده است. ولی جدای از قطع درختان چهل پنجاه ساله جنگل قائم , که البته ظاهرا برای ایجاد فاصله با گنبد جبلیه انجام شده است, بند مملکت جلوی باغ بیرم آباد هم صاف شد و در واقع تبدیل شد به «  باند مملکت», چون جاده کمربندی دوطرفه است. ای کاش این جاده کمربندی تنها بیست متر به سمت شرق آمده بود که هم «بند مملکت» داشتیم و هم « باند مملکت», یا همان جاده کمربندی.

کشور خودش نیست که دلش بسوزد !

سال ها پیش که بچه ده دوازده ساله ای بیش نبودم , سرما خورده بودم و مرا به نزد دکتر برده بودند. دکتر از آن دکتر هندی هایی بود که قبل از انقلاب در ایران کار می کردند.نوبتمان شد و به داخل مطب رفتیم. دکتر هندی که از معاینه بیمار قبلی فارغ شده بود , به کنار کاسه دستشویی رفت که در گوشه اتاق بود و دست هایش را شست. به سراغ جعبه دستمال کاغذی آمد و به حدی دستمال از داخل جعبه برداشت که جعبه تقریبا خالی شد. در عالم بچگی با خود فکر می کردم که خوب کشور خودش نیست که دلش بسوزد و... امروز به اتفاق دوستان به داخل دره ای رفتیم که پایین دست مسیر عمومی است . آثار خراب کاری های روز قبل, که جمعه بوده است, در کوه کاملا تو ذوق می زد. اما از همه چیز بدتر, در این دره دو تانک سفید رنگ پلاستیکی کوچک دیدیم که از بالای تپه به پایین پرت شده بودند و به شدت شکسته و آسیب دیده بودند. این تانک ها نوعی آبخوری برای مردمی بودند که از مسیر عمومی به کوه می آمدند و حالا به این روز افتاده بودند. ... چرا ؟!

 آورد به اضطرار اول به وجود

جز حیرتم از حیات چیزی نیفزود

رفتیم به اکراه و ندانیم چه بود

زین آمدن و بودن و رفتن مقصود

(خیام)

 عرق روح !

كوچك‌ترين كار بشر، حتي خوردن يك لقمه غذاي ساده، براي بشر با هجوم هزاران انديشه ناتمام و ابتر، با هزاران «از شاخ به شاخ پريدن» همراه است. يك نگاه به يك پرنده هزاران فكر و خيال تداعي مي‌كند. ادينگتون مي‌گفت براي فيزیك‌دان گذشتن از يك در دشوارتر است تا گذشتن شتر از سوراخ سوزن. بايد گفت كه گذراندن هر لحظه زندگي براي هر كس دشوارتر است تا گذشتن فيزیك‌دان از يك در. بشر در هر قدم عادي عرق روح مي ريزد تا اين «راه بي‌نهايت» را بپيمايد چه رسد به آن‌كه بلا بر بلا افزوده شود و جنگ و اسارت و شكست نيز پيش بيايد.

از پيشگفتار منوچهر بديعي بر ترجمه رمان «جاده فلاندر» نوشته کلو سيمون , منبع: سایت دیباچه

تو بخوان حیایی, عقلی, تدبیری, ... !

چشم است دیگر, می بیند. اصلا کارش دیدن است و نه مثلا شنیدن. و دید. نه, دیدند. نه جفت چشم دیروز دیدند که در کوه صاحب الزمان شهر کرمان کنار درختی و درست بر سر راه کوه پیمایان ,مردوزن جوانی  به مهر بازی , یا همان معاشقه, مشغول بودند, آن هم از نوع مدرن فیزیکی (!) آن, یعنی ایستاده و لابد به تقلید از فیلمی! و مهر بازی , یا همان معاشقه, هم چیزی نیست که بشود به هیچ عمل دیگری , مثلا کمک در جهت بالا رفتن و یا پایین آمدن از صخره ای, ربطش داد. آخر مهر بازی , یا همان معاشقه, بود و نتیجه اش بیشتر به درون خود فرو رفتن و غافل شدن از پیرامون. از بخت بد ,در جلوی صف هم دو نوجوان که گاهگاهی با ما به کوه می آیند , در حال حرکت بودند. وضع خوبی نبود, چون هیچ استتاری ( تو بخوان حیایی, عقلی, تدبیری, ...) در کار نبود.یکی از دو نوجوان چنان سرش پایین بود که متوجه نشد ولی دیگری صحنه را دیده بود. ما بزرگان قوم (!) مانده بودیم که چه کنیم تا چون دو خواهر بزرگتر در داستان «زنبورک خانه» غلامحسین ساعدی بدجنس نباشیم و عیشی (!)  را منغض و گوارایی (!) را ناگوار نسازیم و از طرف دیگر به هر حال داشتیم به آنان نزدیک می شدیم . در این میان یکی از دوستان فکری به ذهنش رسید. داد زد و آن دو , که انگار باورشان نمی شد فرد دیگری هم به کوه بیاید , شنیدند و تغییر موضع دادند و رو به پایین حرکت کردند و از مسیر کوهپیمایان دور شدند. دوستان پراکنده را از برطرف شدن مانع (!) مطلع کردیم و به راهمان ادامه دادیم. آن نوجوان تیزبین به دوستمان گفت: " خوب کلاسی بهشون دادی؟" من که نفهمیدم منظورش چه بود.

من صد ساله‌ي درست و حسابي شده‌ام. بنا بود كه يونسكو تشريفاتي برپا كند ولي بعداً معلوم شد كه من در 1892 (ژانويه) به دنيا آمده‌ام نه در سال 1891 . تقصير خودم است كه تاريخ تولدم را كه در پشت قرآن خانوادگي نوشته شده‌است و 23 جمادي الثاني 1309 هجري قمري است درست با تقويم شمسي و ميلادي مطابقت نكرده‌بودم عيبي ندارد. و حافظه‌ي من به قدري خراب و ضعيف شده‌است كه چه بسا حتي شماره‌ي خودمان را هم اشتباه مي‌كنم خدا به من پيري داده و خدا را شكر كه درد شديد ندارم قدري گيجي و سوء‌هاضمه و مدام عشق به خوابيدن و خوابيدن. ورزشكار خواب بودن همين است و بس والاّ خدا را شكر زنده‌ام و مي‌خوانم ولي ديگر احتياط را شرط مي‌دانم و بسيار بسيار كمتر چيز مي‌نويسم.

از نامة جمالزاده به همايون كاتوزيان, برگرفته از سایت دیباچه

زندگی فقط تلاشی برای جبران نقص‮هاست. (فروغ فرخزاد)

این دو سه سال آخر معلمی من هم  دارد شکل و بوی خاصی به خود می گیرد. هیچ وقت فکر نمی کردم روزی بگویم بیست و هشت سال سابقه کار معلمی دارم. ولی دارم و کاری اش هم نمی شود کرد. امروز عصر سه کلاس داشتم. در هر سه کلاس نیمی از دانشجویان غایب بودند. لابد از هیبت معلم شان است که به این راحتی غیبت می کنند دیگر ! ولی چه می شود کرد. باید ساخت و " تلاش کرد نقص ها را جبران کرد." روزی که معلم شدم جوان نوزده ساله ای بودم که دانش آموزی تقریبا هم سن خود داشتم و فکر می کردم می توانم همه نقص ها را جبران کنم. امروز پس از بیست و هشت سال معلمی تازه فهمیده ام که کار تعلیم و تربیت چه قدر سخت است. به راحتی تو را به هیچ می گیرند و بعد هم بهانه ای جور می کنند و اگر قبول نکنی می گویند درکمان نمی کنند و وام داریم و  ... ولی «تلاش» واژه ای است زیبا ! حیف نیست دلمان را به همین هم خوش نکنیم . من که امروز بیش از روزهای دیگر درس دادم و حال هیچگونه «وجدان درد»ی ندارم. ولی نمی دانم چرا  چنان محکم بر سر کلیدهای کی بورد می کوبم که ناله «تقصیرما نبوده» شان را می شنوم. پس می دانم. اگر بخواهم با خود روراست باشم مثل این است که کمی از وضع امروز عصبانی ام. این دو سه سال آخر معلمی من هم  دارد شکل و بوی خاصی به خود می گیرد. بگیرد ! زندگی فقط تلاشی برای جبران نقص‮هاست.

کشش بده !

زمانی در جایی کار می کردم که بنا به ضرورت , دانشجویان را برای کارورزی به مدارس می بردم. در پایان سال, برای تقدیر و تشکر از افرادی که با دانشجویان ما همکاری کرده بودند, مراسمی برگزار شد و چون مصادف با ماه رمضان بود, به یک وعده افطاری دعوت شدند. مشکل از آن جا شروع شد که تعداد از حد پیش بینی شده بیشتر شد و برای پخت بیشتر غذا وقت بیشتری از سوی آشپزان خواسته شده بود. به چند نفر از جمله من , ماموریت داده شد تا در جلسه عمومی با شرکت مهمانان و همکاران تا می شود حرف زدن هایمان را کش (!) بدهیم تا غذا آماده شود. در واقع , وقتی برای جمع بندی به پشت تریبون می رفتم, درگوشی از من خواسته شد "کشش (!) بده!" حداکثر پنج دقیقه حرف برای گفتن داشتم , ولی حدود یک ربع حرف زدم و ده دقیقه نه خودم فهمیدم چه گفتم ونه حضار. ولی غذا فرصت یافت بپزد چون چند ده دقیقه هم گروه های دیگر کشش دادند. حال گویا پست های اخیر بنده هم از همین قماش از کار درآمده اند زیرا دارم کشش(!) می دهم تا ترم بهاری هم به لطف خدا به خیر و خوبی بگذرد و از اواخر خرداد بتوانم فارغ از آماده شدن برای رفتن به کلاس (همان درس خواندن معلمان شب قبل از کلاس سابق ! )بیشتر به کوه های بلند استانمان که آرزوی رفتنش را دارم, بروم.

خر خریدن خالو !

در نمایشنامه «خر خریدن خالو» از اسماعیل خلج , خالو که هیزم شکن ساده دلی است پول جمع می کند که با خریدن خری  کسب و کار خود را گسترش دهد. ده سکه لازم است . نه سکه جمع شده است ولی سکه دهم فراهم نمی گردد چرا که خالو نمی تواند جلوی شکم خود را بگیرد و هر وقت سکه ای گیرش می آید , به بریانی می رود و آن را خرچ می کند. رشید بیگ از وی می خواهد نه سکه را به او بدهد تا نزد خود نگه دارد و راهنمایی اش می کند تا به ده سکه  دست یابد. بالاخره خالو سکه دهم را دشت می کند ولی رشید بیگ آدم نابابی از کار در می آید و خالو می فهمد پولش را از دست داده است. سرانجام با کلکی که سلمان به رشید بیگ می زند , پول خالو فراهم می شود و وی سرانجام خری می خرد. گاهی سرنوشت مشترک یا نیمه مشترک ما انسان ها آدمی را به شگفتی می اندازد. در گذشته ای دور( شاید بیست و پنج سال پیش) , چند هزار تومان را که تقریبا برابر با حقوق یک ماه من بود, به قرض فردی داده بودم. پس از مدتی فهمیدم که بازپس گرفتن پول از او ناممکن است و حتی مورد شماتت دوستان هم واقع شدم که چرا به چنین فردی پول قرض داده ام. توکل بر خدا کردم و منتظر شدم ولی از پس دادن پول خبری نبود.  تا روزی پس از کلاس, در زمین والیبال داشتیم بازی می کردیم که همان فرد قرض گیرنده شرط گذاشت که اگر تیم مقابل برنده شود, تمامی بازیکنان را به شام در رستوران دعوت می کند. یکی دو نفر از دوستان دیگر خندیدند و عصبانیت دوست قرض گیرنده شرط بند را باعث شدند به حدی که پرسید "چرا خندیدید؟" یکی از آنها گفت اگر راست می گویی پول های دو جیبت را خالی کن که ببینیم چند پول داری؟ او که به نظر می رسد پول چندانی ( شاید هم هیچ پولی ) در جیب نداشت, بنای داد و بیداد را گذاشت که "زمانی که شماها در قنداق بودید, من میهمانی های چند صد نفره می دادم و..." خلاصه رندی ( که «سلیمان» من بود) در این میانه دلش به حال من سوخت و گفت : تو که میهمانی چند صد نفره میداده ای, حالا چرا این چند هزار تومان فلانی را که قرض گرفته ای , نمی دهی؟ به هر حال ماجرا به شکلی خاتمه یافت ولی من دقیقا روز بعد ساعت یک ربع به هشت ( یعنی  شانزده ساعت بعد)  نزد فرد پول قرض گیرنده فرا خوانده شدم و پولم گیرم آمد.

دنیای بامزه ای است. راننده اتومبیلی با بوق و هزار مکافات ازتو سبقت می گیرد و بعد سر چهار راه پشت چراغ قرمز می ایستد و تو در کنارش می ایستی و ناخواسته نگاه ها یمان در هم می تنند. دنیای بامزه ای است. کتابی را در کتابفروشی می بینی و می خری و چون به خانه می رسی, تازه می بینی که یک جلد هم قبلا خریده ای و فرصت خواندنش پیش نیامده است. دنیای بامزه ای است. موتورسواری از چراغ قرمز عبور می کند و به تو که در حال عبور از چراغ سبز هستی, می گوید :" مرتیکه (!) مواظب باش!" دنیای بامزه ای است. میوه فروش محله مان چنان ماهرانه بخش سالم میوه را به رخت می کشد, که کیف می کنی و چون به خانه می رسی , می بینی اکثر میوه ها خال زده اند و به مهارت میوه فروش در انداختن جنس بد احسنت می گویی! دنیای بامزه ای است. بچه پولدارها که دیگر جوجه تیغی ها را از رو برده اند , هر روز به دنبال تفریح تازه ای می گردند و البته شکل و شمایلشان یک طرف و کارهای خطرناکشان یک طرف. شما بگویید این دنیا با این گونه جوجه تیغی هایی بامزه نیست؟! پس دنیای بامزه ای است. می گویند دو برادر از همین قماش سرگرمی شان عبور از چراغ قرمز با سرعت بالای صد کیلومتر است. پس از مدتی می بینند یکی از برادرها در پشت چراغ قرمز و به هنگام سبز شدن چراغ می ایستد و حرکت نمی کند. از او می پرسند چرا نمی روی؟ می گوید:" می ترسم برادرم از آن سو با سرعت بالای صد کیلومتر بیاید !" دنیای بامزه ای است. اگر باور ندارید این را هم بشنوید. روزی برای خرید واکس به کفاشی مراجعه کردم. زنی به همراه دختربچه ای حدودا شش ساله به کفاشی مراجعه کرد و خواستار دوختن جلوی کفش بچه شد. کفاش گفت که این دیگر قابل دوختن نیست. کفش به حدی پاره شده بود که دیگر در پای بچه نمی ماند و او نمی توانست با آن ها راه برود.اصرار مادر بی فایده بود. گفت: "پول خرید حتی یک جفت دمپایی هم ندارم. یک کاریش بکن." کفاش دوباره کفش را برانداز کرد و گفت :"نمی شود خواهرم. وضع کفش خیلی خراب است!" دنیا از این بامزه تر که دختر بچه به دنبال مادرش می رفت در حالی که کفش را روی زمین می کشاند و حتما در آن لحظه همان جوجه تیغی برادر در حال عبور از چهاراه بوده است و برادرش پشت چراغ سبز ایستاده ! دنیای بامزه ای است ! با مزه . اما یادمان باشد چند مزه داریم که یکی از آن ها مزه تلخ است!

از جنس رک گویی !

امروز شاداب نبودن دانشجویی را در مقایسه با ترم قبل بی رحمانه در حضور دیگران به رخش کشیدم. نمی دانم کار خوبی کرده ام یا خیر ولی به نظرم رسید از جنس رک گویی است. مگر همان اول کار یکی دیگر از دانشجویان رک و بی هیچ رودربایستی به من نگفت که نمی دانیم با این دو درس  سخت شما این ترم چه کار کنیم؟ خب من هم رک گفتم شادابی قبلی را در این دانشجو نمی بینیم. اگر محبت درس در دل دانشجویی بیافتد دیگر بی شوقی جایی ندارد. در مصیبت نامه آمده است:

شوق چیست , از خویش بیرون آمدن / بر امید مشک در خون آمدن

کجاست شادروان دکتر محمد طباطبایی که ببیند دانشجویان حتی بدون انجام تکلیف ترجمه سر کلاس می آیند و یک ساعت و نیم ( شاید هم بیشتر , چون من مدیریت زمان خوبی ندارم) به قیافه من چشم می دوزند و حتما منت هم دارند که خسته شده اند . لابد درس خواندن هم نباید خستگی داشته باشد. از هر کدامشان بپرسی "جومونگ" را دیده اند, ولی بدون انجام تکلیف ترجمه در کلاس حاضر می شوند. فکر کنم امسال با نمرات درس ترجمه ام خیلی دردسر باید تحمل کنم . خب این هم از عوارض معلمی است .

هوشنگ مرادی کرمانی:

«برای من رنج نوشتن زیباترین رنج‌‏هاست. من به دنیا نیامده‌‏ام که برج بسازم یا رئیس جمهور شوم. من به دنیا آمده ام که نویسنده شوم. بهترین دوست من قلم و کاغذ است. زمانی که می‌‏نوشتم، هیچ وقت فکر نمی‌‏کردم آن قدر بزرگ شوم که دیگران برای من دست بزنند یا برای گفت وگو به دانشگاه دعوت شوم. مهم آن بود که خود را با نوشتن خالی می‌‏کردم و لذت می‌‏بردم."

... و از معالجه احمق عاجز آمدم !

غزالی در کتاب یذکر فیه حماقه اهل الاباحه به نقل از عیسی (ع) می گوید: که از معالجه اکمه و ابرص , بلکه از زنده کردن مرده عاجز نیامدم و از معالجه احمق عاجز آمدم. گویا این صفت احمق از آن دست صفاتی است که شب و روز باید دعا کنیم به آن دچار نباشیم و دچارش نشویم , چرا که پیامبر خدا از معالجه اش اظهار عجز می کند , چه رسد به بندگان غیر خاص و ب کمپلکس و شیمی درمانی و ...مولوی نیز در مثنوی حکایتی دارد با عنوان «گریختن عیسی (ع) فراز کوه از احمقان»:

گریختن عیسی علیه السلام فراز کوه از احمقان:
عیسی مریم به کوهی می‌گریخت / شیرگویی خون او می‌خواست ریخت
آن یکی در پی دوید و گفت خیر / در پیت کس نیست چه گریزی چو طیر
با شتاب او آنچنان می‌تاخت جفت / کز شتاب خود جواب او نگفت
یک دو میدان در پی عیسی براند / پس بجد جد عیسی را بخواند
کز پی مرضات حق یک لحظه بیست / که مرا اندر گریزت مشکلیست
از کی این سو می‌گریزی ای کریم / نه پیت شیر و نه خصم و خوف و بیم
گفت از احمق گریزانم برو / می‌رهانم خویش را بندم مشو
گفت آخر آن مسیحا نه توی / که شود کور و کر از تو مستوی
گفت آری گفت آن شه نیستی / که فسون غیب را ماویستی
چون بخوانی آن فسون بر مرده‌ای / برجهد چون شیر صید آورده‌ای
گفت آری آن منم گفتا که تو / نه ز گل مرغان کنی ای خوب‌رو
گفت آری گفت پس ای روح پاک / هرچه خواهی می‌کنی از کیست باک
با چنین برهان که باشد در جهان / که نباشد مر ترا از بندگان
گفت عیسی که به ذات پاک حق  / مبدع تن خالق جان در سبق
حرمت ذات و صفات پاک او / که بود گردون گریبان‌چاک او
کان فسون و اسم اعظم را که من / بر کر و بر کور خواندم شد حسن
بر که سنگین بخواندم شد شکاف / خرقه را بدرید بر خود تا بناف
برتن مرده بخواندم گشت حی / بر سر لاشی بخواندم گشت شی
خواندم آن را بر دل احمق بود / صد هزاران بار و درمانی نشد
سنگ خارا گشت و زان خو بر نگشت / ریگ شد کز وی نروید هیچ کشت
گفت حکمت چیست کنجا اسم حق / سود کرد اینجا نبود آن را سبق
آن همان رنجست و این رنجی چرا / او نشد این را و آن را شد دوا
گفت رنج احمقی قهر خداست / رنج و کوری نیست قهر آن ابتلاست
ابتلا رنجیست کان رحم آورد / احمقی رنجیست کان زخم آورد
آنچ داغ اوست مهر او کرده است / چاره‌ای بر وی نیارد برد دست
ز احمقان بگریز چون عیسی گریخت / صحبت احمق بسی خونها که ریخت
اندک اندک آب را دزدد هوا / دین چنین دزدد هم احمق از شما
گرمیت را دزدد و سردی دهد / همچو آن کو زیر کون سنگی نهد
آن گریز عیسی نه از بیم بود / آمنست او آن پی تعلیم بود
زمهریر ار پر کند آفاق را / چه غم آن خورشید با اشراق را

 احمق را در زبان شیرین فارسی خودمان «نادان,  کودن, منگ, گاودل, ...» می نامند. 

عبدالحسین صنعتی زاده کرمانی

عبدالحسین صنعتی زاده کرمانی را به حق باید بنیانگذار «رمان تاریخی» نامید.حتی «ماخالسکي»، منتقد و کارشناس ادبيات معاصر ايران، در کتاب «رمان تاريخي فارسي»، صنعتي زاده را «پدر رمان هاي تاريخي ايران» مي داند.رمان های وی عبارتند از: دام گستران یا انتقام خواهان مزدک(1299), مجمع دیوانگان(1303), داستان مانی نقاش(1305) , سلحشور(1312), رستم در قرن بیستم( 1313), عالم ابدی(1317) , سیاه پوشان یاداستان ابومسلم خراسانی( 1323) , فرشته صلح ( 1331), نادر فاتح دهلی( 1335). وی در سال 1275 متولد شد و به سال 1352 در گذشت. بد نیست بدانید که وی در پرورش شادروان استاد علی اکبر صنعتی نقاش و مجسمه ساز شهیر کرمانی نقش بسزایی داشت و با كوشش وی موزه و نمایشگاه  میدان توپخانه جایی برای عرضه آثار استاد شد.

چهره اش !

تقریبا سه سال در تهران دانشجو بودم- 1368 تا 1371. بیست و چهار ساعت کار معلمی می کردم و درس هم می خواندم. اگر بخواهم از یکی از خاطرات این دوره بگویم که تاکنون با هیچ فردی در میان نگذاشته ام , باید از آن لحظه ای بگویم که در خیابان میر عماد راه می رفتم تا به ایستگاهی برسم که به دانشگاه بروم. نمی دانم چه شد ولی یک لحظه هر چه تلاش کردم نتوانستم چهره مادرم را به یاد بیاورم. چند لحظه حتی کنار بانکی ایستادم و چشمانم را بستم و تلاش ذهنی بیشتری به خرج دادم ولی نشد که نشد. از شهریور تا اواخر دی بود که نتوانسته بودم به کرمان بیایم و همین مدت کوتاه چهره مادرم را در ذهنم نامشخص و گنگ کرده بود.  تازه فهمیدم که چرا برخی در سفر عکس عزیزانشان را با خود بر می دارند ولی من حال همین کار را هم نداشتم و کمی از از دست خودم هم عصبانی شدم. می دانستم که صورتی استخوانی و رنج کشیده دارد و با کنار هم گذاشتن جزئیات خود ساخته , چهره ای ساختگی از او ساختم تا در اوایل بهمن ماه به کرمان آمدم و یک دل سیر او را دیدم. صورتش هنوز هم استخوانی و رنج کشیده بود. ... و هست.

پنج نمره هم که دولت به او داده !

من معلمم و نسبت به هر آنچه مربوط به آموزش باشد علاقمند. امروز یکی از دوستان در محل کار از رفتار یکی از والدین می گفت که روزی برای گرفتن , و حتما احقاق, حق فرزندش اقدام کرده بود.در برخی درس ها پنج نمره از درس را به معلم واگذار کرده اند تا با ارزیابی-evaluation- سالانه به حق نمره دانش آموز را از صفر تا پنج به او بدهد. گویا دانش آموز از پانزده نمره امتحان, چهار و نیم گرفته بود و معلم هم برای اینکه حداقل از نظر معدل بچه ضرر نکند , به جای یک یا دو, نمره ارزیابی را به او پنج داده بود. این پدر یا مادر هم می گفته است:  "خدا را خوش می آید به خاطر نیم نمره این بچه تجدید شود. چهار ونیم که خودش گرفته. پنج نمره هم که دولت به او داده! خب , شما هم نیم نمره به او می دادین تا قبول شود!

شاملو و نویسنده شدن من
هوشنگ مرادی کرمانی

روبه‌رویش، روی صندلیِ لق‌ولوقی نشسته بودم. نگاهش می‌کردم. دست‌هایش را، که می‌نوشت و خط می‌زد و کاغذها را با قیچی می‌برید، و چسب می‌زد. تند کار می‌کرد، آخرین لحظه‌هایِ زیرِ چاپ رفتنِ مجله بود و من مویِ دماغش شده بودم. همین‌جور نشسته بودم و زل زده بودم به‌اش. عاقبت سرش را بلند کرد و گفت: «اسمِ داستانت چی بود؟»
گفتم: «کوچه، خوشبخت‌ها، دو دفعه آوردم میانِ کاغذهاتان گمش کردید. حالا باز نوشتم و آوردمش.»
بلند شد از اتاق رفت بیرون. چیزهایی که نوشته بود و قیچی کرده بود با خودش برد. بالأخره آمد. مردم تا آمد، از بس درودیوار را نگاه کردم و هی داستانم را خواندم و چشم به در دوختم.
داستانم را گرفت. نشست پشتِ میزش. دلم بدجوری می‌زد. چند سال بود که می‌نوشتم، برای دلم، برای دوستانم. حالا دلم می‌خواست یکی از آن‌ها جایی چاپ شود. جایِ حسابی، جایی که آدمی مثلِ احمد شاملو، بخواند و بپسندد.
شاملو که داشت داستان مرا می‌خواند چشم‌هاش ناراحت بود. از قطره‌چکانی که جلوش بود، تویِ چشمش قطره ریخت. و من هروقت سرش را بالا می‌گرفت ترس ورم می‌داشت. تو دلم می‌گفتم: «خسته شده، خوشش نیامده». دندان‌هایش هم درد می‌کرد؛ دندان‌های جلوش. هی لب‌های بالا و پایین‌اش را جمع می‌کرد و با دست فشار می‌داد به عقب، به دندان‌ها که درد می‌کرد تا آرام‌شان کند.
دندان‌هاش درد می‌کرد، چشم‌هاش می‌سوخت، خسته بود و اولین داستان جوانِ شهرستانیِ آرزومند و سمجی را هم می‌خواند. دق‌مرگ شدم. جان کندم. از دور گردن می‌کشیدم که ببینم چه حالتی دارد. گاهی چهره‌اش را کلمه‌هایِ داستانم می‌دیدم که عینِ حباب از کفِ کاغذ بالا می‌آیند، به چشم‌هایش می‌رسند، می‌مانند تا جمله شوند بروند تو مغزش و اثرِ جمله و جمله‌ها را رویِ پیشانی و جمع‌وجور کردنِ لب‌هایش ببینم. همراهِ چشم‌هاش داستانم را می‌خواندم. داستان را نمی‌دیدم، ولی می‌دانستم الان به خطِ چندم رسیده است و کدام جمله را می‌خواند.
عاقبت داستان را تمام کرد، کوتاه بود، همه‌اش پنج صفحه. تو چشمش قطره چکاند. پلک‌هایش را به هم زد، دستی به موهایِ بلند و فرفری و جوگندمی‌اش کشید. من همین‌جور نگاهش می‌کردم. حرف نمی‌زدم. مرا نگاه کرد و سیگاری گیراند و گفت: «خوب است. موضوعِ خوبی دارد. چاپ می‌شود. اما من باید روش کار کنم.»
با هم از دفترِ مجله خوشه توی خیابان صفی علیشاه بیرون آمدیم. باران نم‌نم می‌بارید. من دیدمش که پیاده رفت. بارانیِ شیریِ نیمداری تنش بود. یقة بارانی را زده بود بالا، رفت تو کوچه‌ای. تو تاریکیِ شب گم شد. زیرِ باران می‌دویدم.
ده دقیقه بود که نویسنده شده بودم، سالِ 1347 ، آذرماه بود.
برگرفته از ماهنامه دریچه شماره 16 – صفحة115

http://www.dibache.com/text.asp?id=2401&cat=43
 

سال1361 بود که شبی ,زلزله مهیبی در گلباف اتفاق افتاد و کرمان را نیز بد جوری لرزاند و بلوایی در شهر برپا کرد. همسایه ها به کوچه ریختند و همه به نوعی از نگرانی خود از ضررهای مادی و خوشحالی از سلامتی اعضای خانواده سخن می گفتند. اما در این بین سخن دو نفر برایم جالب بود و در ذهنم مانده است:

1) شیشه بری همسایه ما بود که می گفت پس از زلزله حتی نتوانسته است در انبار شیشه هایش را باز کند زیرا آن قدر شیشه ها خرد شده بودند که چون توده ای از خاک , پشت در روی هم ریخته بودند و مانع از باز شدن در می شدند.

2) آهنگر اتومبیلی همسایه ما بود حتی حاضر نشد به مغازه اش سر بزند زیرا چیزی برای شکستن و افتادن و... نداشت. وقتی اصرار همسایگان را دید گفت: "  سندونم از این ور به اون ور غلطیده؟ . بگذار بغلطه !"

 البته:

به زير ضربت خايسک محنت و شيون
 صبور نيست ولي صبر کار سندانست .
 
 انوري .

رکورد بنده در تدریس هفته ای 67 ساعت تدریس ( سال 1376) در شش یا هفت جاست و آنان که اهل تدریس اند خوب می دانند که این ساعت تدریس چه جانی از آدمی می گیرد. البته الآن به بیست ساعت در هفته تقلیل یافته است. راستش اگر کم کار کنی , می گویند راحت طلب است و ...اگر زیاد کار کنی, می گویند طماع و دندان گرد است و... اما  بهتر است بدانید فردی به نام اشعب در ادبیات عرب زبانزد طماعی است:

1) "گویند روزی اشعب به در دکان ارزیزگری نشسته بود و آن مرد طبقی می ریخت. اشعب گفت: طبق ازین بزرگتر ریز." گفت: صاحبش بدین کالبد فرموده است" اشعب گفت: تو بزرگتر بریز تا اگر وقتی بر آن به نزدیک من حلوا فرستند بیشتر بود." ( جوامع الحکایات)

ارزیزگر= رویگری

2) می گویند چون کبوتری در هوا پرواز می کرد, اشعب دامن لباس خود را می گشود که شاید کبوتر تخم بگذارد و در دامن وی بیافتد !

3) از اشعب پرسیدند آیا فردی طمعکارتر از خود دیده ای؟ گفت: آری همسرم. هر گاه من دامن لباسم را می گشایم, او دیگ را روی آتش می گذارد تا به محض افتادن تخم کبوتر غذا بپزد !

و اما در فارسی کرمانی و فرهنگ عامیانه کرمانیان هم نمونه هایی از افراد طمعکار هست:

1) می گویند مرد طمعکاری در حال موت بود. زنش را به بالین خواست و به او نصیحت کرد چون وی بمرد, همراه سایرین به قبرستان نرود چون ممکن است دزد به منزلشان بیاید و اثایه منزلشان را ببرد !

2) مرد طمعکاری به اتفاق زنش بساط ناهار را فراهم می کردند که شخصی در منزل ایشان را بزد و تقاضای خرید تخم مرغ از آنان کرد. مرد گفت: تخم مرغ ها را دو جا کن. بزرگترها را برای خودمان بپز و کوچکترها را بفروش به مشتری !

و این هم یک بیت شعر حاوی «طمع» که در لغتنامه دهخدا دیدم:

آنکه او انعام از من بازگيرد تو نه اي
 و آنکه او از تو طمع بردارد آن هم من نيم .
 
 مجيرالدين بيلقاني

 و یک مثل:

 طمعکار رنگش زرد است .

خوش بيابان  کش در و ديوار نيست !

معلولیت محدودیت نیست! - منبع عکس: وبلاگ مسیر جادویی

(کوهپیمایی در کوه صاحب الزمان شهر کرمان)

تاگور بر این باور بود که "مهمترین درسی که انسان می تواند از زندگی اش بیاموزد این نیست که در این جهان درد و رنج وجود دارد, بلکه تبدیل این درد و رنج به شادمانی است." اگر این نظر تاگور را بپذیریم , باید بپذیریم که ما انسان ها  در زندگی خود هم نباید چندان بر «بن مایه» , یاهمان «موتیف» داستان زندگی مان پافشاری کنیم و می توانیم با تامل , و در مواقعی با مراقبه, بن مایه ای شادتر را برای داستان زندگی خود انتخاب کنیم و با تمام وجود از آن پیروی کنیم. کار آسانی نیست, اما نشدنی هم نیست. دوستی  از فردی می گفت که بنا بر زبانزد رایج «پول» همه چیزش بود و به زبانزد این نوشته «بن مایه» داستان زندگی اش. ولی با یک روز کار مجانی  در مجتمعی برای یتیمان در طول هفته , زندگی کمی شادتری را برای خود به ارمغان آورده است. اما باید یک گام به جلو نهاد و از « پندار زایی» در ذهن هم سخن گفت. گویی باید خود در فکر خود بود و با پندارهای نو به جنگ آن «کسالت باری» رفت که اگر مجال یابد , «بن مایه» زندگی ما را به سوی پوچی و ... خواهد برد. اگر پندارها در ذهنمان به صف بایستند تا به گاه نوبت با آنان در داستان زندگی مان دیالوگ داشته باشیم, آنگاه که داستان زندگیمان در سرازیری «آرامش» می افتد, از چیستی «ته خط» چندان در هراس نخواهیم بود و به قول نظامی: چون نظر عقل بغايت رسيد / دولت شادي بنهايت رسيد و ادیب چه خوش گفته است که: شادي دل رهن صفه و بار نيست  / خوش بيابان  کش در و ديوار نيست .

 بریدن نان با قیچی !

امروز در برنامه «بهونه» تلویزیون, مجری برنامه به هنگام آموزش آشپزی نان را با قیچی برید و نحوه پخت سمبوسه را آموزش داد. بد نیست بدانید در خاطرات کودکی من از کرمان قدیم, این نکته به روشنی حضور دارد که حتی در مراسم بزرگ هم اجازه بریدن نان با قیچی به کسی داده نمی شد و معتقد بودند که این عمل «نان بری =  قطع کردن روزی شخص دیگری» است و کراهت دارد.در عوض نان را با دست به مثلا چهار قسمت تقسیم می کردند و البته به زیبایی بریدن با قیچی از آب در نمی آمد ولی به هر حال عقیده شان بود.