خیال پردازی که از خیال پردازی خود می ترسید !

قطعه زیر را در کلاس های ترجمه ام ( بحث با هم آیی) کار کرده ام. این قطعه از آن قطعات تمیز و شسته و رفته رمان " مادام بواری" , نوشته گوستاو فلوبر, است:

Emma’s first sensation had been one of surprise. This was succeeded by an eagerness to be brought to bed and so know what it was like to be a mother. But since she could not afford to have all that she would have liked to have—a cradle shaped like a boat with pink silk curtains, and embroidered caps for the baby—she abandoned, in an access of bitterness all idea of a layette, and ordered an outfit from a working-woman in the village, without choosing or discussing anything. Consequently, she found no pleasure in those preparations which, as a rule, whet a mother’s appetite, and it may be that, from the very beginning, her affection for the child was, to some extent, diminished on that account. Since, however, Charles did nothing but talk about the ‘brat’ at every meal, she soon began to give more constant thought to it.

      She longed for a son. He would be strong and dark, and she would call him George. This idea that she might have a male child was a sort of anticipatory compensation for all the frustrations of her past life. A man, at least, is free. He can take his way at will through all the countries of the world and all the passions of the heart; he can surmount all obstacles and sink his teeth deep into the pleasures of life, no matter how fantastic or far-fetched. But a woman is forever hedged about. By nature both flexible and sluggish, she has to struggle against the weakness of the flesh and the fact that, by law, she is dependent upon others. Her will like the veil fastened to her hat by a string, eddies in every wind. Always she feels the pull of some desire, the restraining pressure of some social restriction.

      She was brought to bed about six o’clock one Sunday morning, just as the sun was rising.

       ‘It’s a girl’, said Charles.

       She turned her head and lost consciousness.

سامرست موام, در کتاب « در باره رمان و داستان کوتاه" ( ترجمه کاوه دهقان) , رمان مادام بواری را در زمره ده رمان برتر ( رمان هفتم در لیست خود) انتخاب کرده است. پیش از این مقدمه زیبای مترجم عالی مقام, شادروان محمد قاضی, را در باره این رمان خوانده بودم. چند جمله از سامرست موام ( ص 164) در باره فلوبر و رمان «مادام بواری» خیلی توجهم را جلب کرد:

او [فلوبر] خیال پردازی بود که از خیال پردازی خود می ترسید.

و این جمله ( همان صفحه):

فلوبر , با رغبت مردی که از راه غلتیدن در منجلاب, انتقام خود را از زندگی می گیرد, برای اینکه زندگی, تقاضای شهوت او را برای رسیدن به کمال مطلوب بر نیاورده است, خود را در داستان کثیف «مادام بواری» پرتاب کرد.

می توانیم از خودمان بپرسیم :

" اگر زندگی کمال مطلوب ما را از .... برآورده نکند, ما خود را در چه می اندازیم؟

تا اِدمان دزدی ام باطل نشود !

چندی پیش هر چه به این در و آن در زدم نتوانستم مطلبی گیر بیاورم تا قرار خود را ,بر افزودن روزانه مطلبی بر مطالب قبلی , بر هم نزده باشم. در اینترنت جست وجویی کردم و مطلبی را جالب دیدم و چون بسیاری دیگر از خلائق «کپی- پیست» کردم. وقتی برای بازخوانی آن مطلب مجددا آن را خواندم , به نظرم آشنا آمد. بله. مطلبی را از وبلاگ خودم «کش» رفته بودم. می گویند: ابوبکر ربابی اکثرا شب ها به دزدی برفتی. شبی چندان که سعی کردی چیزی نیافت. دستار خود بدزدید و در بغل نهاد. چون در خانه رفت, زنش گفت: چه آورده ای؟ گفت: این دستار آورده ام. گفت: این که از آن خود توست. گفت: خاموش. تو ندانی. از بهر آن دزدیده ام تا اِدمان ( عادت) دزدی ام باطل نشود. ( رساله دلگشا, عبید زاکانی)

خطای استراتژیک !

در دوران معلمی گاهی پیش می آید که دانشجویی قصد زرنگی دارد و شما متوجه می شوید و ماجرایی شکل می گیرد که در ذهن می ماند. چند سال قبل, دانشجویی پس از مشاهده نمره اش به من مراجعه کرد و خواستار دیدن برگه اش شد. برگه اش را به او دادم و گفتم اول نمرات را جمع بزن که اشتباه نشده باشد و بعد اگر مورد دیگری بود به من بگو. پس از چند لحظه , که من با برگه دانشجوی دیگری سرگرم شده بودم, نزد من برگشت و گفت در جمع نمراتم دو نمره به من کم داده اید. جمع زدم و دیدم راست می گوید. کمی دقت کردم و متوجه نکته ای شدم که آن دانشجو به آن توجهی نکرده بود. من دور نمره را در جهت عقربه های ساعت می کشم و او در خلاف جهت عقربه ساعت کشیده بود. نمره اضافه شده را به او نشان دادم و به او گفتم که چه خطای استراتژیکی (!), یا همان راهبردی خودمان, مرتکب شده است. سرش را پایین انداخت و رفت.

این هم ماجرایی که در اینترنت به آن برخوردم:

چهار دانشجو که به خودشان اعتماد کامل داشتند یک هفته قبل از امتحان پایان ترم به مسافرت رفتند و با دوستان خود در شهر دیگر حسابی به خوشگذرانی پرداختند. اما وقتی به شهر خود برگشتند متوجه شدند که در مورد تاریخ امتحان اشتباه کرده اند و به جای سه شنبه، امتحان دوشنبه صبح بوده است. بنابراین تصمیم گرفتند استاد خود را پیدا کنند و علت جا ماندن از امتحان را برای او توضیح دهند. آنها به استاد گفتند: « ما به شهر دیگری رفته بودیم که در راه برگشت لاستیک خودرومان پنچر شد و از آنجایی که زاپاس نداشتیم تا مدت زمان طولانی نتوانستیم کسی را گیر بیاوریم و از او کمک بگیریم، به همین دلیل دوشنبه دیر وقت به خانه رسیدیم.».....استاد فکری کرد و پذیرفت که آنها روز بعد بیایند و امتحان بدهند. چهار دانشجو روز بعد به دانشگاه رفتند و استاد آنها را به چهار اتاق جداگانه فرستاد و به هر یک ورقه امتحانی را داد و از آنها خواست که شروع کنند....آنها به اولین مسأله نگاه کردند که 5 نمره داشت. سوال خیلی آسان بود و به راحتی به آن پاسخ دادند.....سپس ورقه را برگرداندند تا به سوال 95 امتیازی پشت ورقه پاسخ بدهند که سوال این بود: « کدام لاستیک پنچر شده بود؟»

چهار تن که بیش از دیگران قدرت داشته اند !

جنگ جهانی اول و دیکتاتوری های ناشی از آت باعث شده است که بسیاری از مردمان در ارزیابی همه اشکال قدرت به جز قدرت نظامی  دست پایین را بگیرند.این دید, کوته بینانه و غیرتاریخی است. اگر قرار باشد  من چهار تن را برگزینم که بیش از دیگران قدرت داشته اند, از بودا و مسیح و فیثاغورث و گالیله نام خواهم برد. هیچ کدام آن ها از پشتیبانی حکومت برخوردار نبودند, مگر وقتی که عقایدشان گسترش فراوان یافته بود. هیچ کدام در زمان حیات خود توفیق فراوانی به دست نیاوردند. هرگاه قدرت هدف نخستین آن ها بود, هیچ کدام در زندگی نوع بشر تا این اندازه تاثیر نمی کردند.هیچ کدام آن ها در پی آن نوع قدرتی که دیگران را به بند می کشد نبودند, بلکه در پی قدرتی بودند که مردمان را آزاد سازد -- در مورد دو نفر اول  با آموختن این که چگونه می توان بر تمایلات ستیزه خیز چیره شد, و لذا چگونه می توان بردگی و اسارت را شکست داد, و در مورد دو نفر دوم  با نشان دادن راه های در اختیار گرفتن نیروهای طبیعت. در نهایت امر, با زور نمی توان بر مردمان حکومت کرد, بلکه حکومت بر مردمان با حکمت کسانی میسر است که به تمایلات نوع بشر توسل می جویند - -  تمایل به خوشبختی, به آرامش درونی و بیرونی, به شناختن جهانی که ما, بدون اختیار خویش, باید در آن زندگی کنیم.

( قدرت, برتراند راسل, ترجمه نجف دریابندری,انتشارات خوارزمی, صص 332- 333)

رزق مقسوم !

می گویند هارون الرشید روزی از سقای حرم خود , که بسیار عمر کرده بود, پرسید که دلیل عمر طولانی تو و عمر کوتاه سلاطین در چیست؟ سقا جواب داد که سلاطین رزق مقسوم خود را به یک باره صرف می کنند ولی ما به تدریج.

انتقاد پذیری مستلزم تربیت روح است !

اعتراف می کنم که از «تایید» دیگران بدم نمی آمده است و آنچنان که لازم بوده است, به «پیرامونیان» خود اهمیت نداده ام. البته در هیچ زمانی آنچنان صاحب قدرتی نبوده ام ولی در تربیت حس انتقادپذیری در خود هم باید بیش از این تلاش کنم. این بخش از کتاب "تراژدی قدرت در شاهنامه" , نوشته مصطفی رحیمی, ص 192 خیلی برایم جالب بود: " در گفتگو از قدرت, مساله اطرافیان صاحب قدرت دارای اهمیت زیادی است. هرگز هیچ صاحب قدرتی, تنها و بدون بزرگان پیرامونش حکم نرانده است.... طبع بشر اصولا تایید را دوست دارد. چنین است که چاپلوسان و مداحان بی هنر همیشه پیرامون صاحب قدرت بوده اند که او را در خواب غرور بیشتر فرو برده و به جنون عظمت طلبیش افزوده اند, و هم از این راه نان خورده اند. تاریخ شرق از این کسان بسیار می شناسد.انتقاد پذیری مستلزم تربیت روح است, چیزی که از قدرت پرستی فاصله دارد. وچون چنین است, قدرت پرست در ته دل مخالفت با رای خود را خوش ندارد. پس مسئولیت اطرافیان بسیار زیاد است.... وظیفه اطرافیان است که صاحب مقام را از تخطی باز دارند. واین کار البته آسان نیست, زیرا کمترین خطر آن طرد شدن از قلمرو قدرت است. اما اگر در اینان شخصیت و مردانگی باشد, حق را فدای مقام نمی کنند. این پیرامونیان , هم می توانند مستی قدرت را در صاحب مقام زیادتی بخشند و هم می توانند بر افزون طلبی و حق کشی او لگام گذارند.

به غم هر یک هزار غم و ماتم !

جبرئیل قدحی از آب حیات را نزد سلیمان آورد و او را در نوشیدن آن مخیر ساخت. سلیمان با جمله جن و انس و حیوانات مشورت کرد. همه گفتند"بباید خورد تا حیات جاودان یابی." سلیمان اندیشید که فقط با خارپشت مشورت نکرده است. پس او را یافت و نظرش را جویا شد. خارپشت گفت:" این جام , تو تنها خواهی خورد یا با فرزندان و اهل و دوستان؟" گفت:" نی, مرا تنها فرموده اند." گفت: پس صواب چنان می بینم که رد کنی . نخوری." گفت:" چرا؟" گفت:" از بهر آنکه چون تو را زندگانی دراز بود, جمله دوستان و زن و فرزندان تو پیش از تو بمیرند و تو را به غم هر یک هزار غم و ماتم روی نمیاید, و حیات در غم منغص بود و چون یاران و دوستان تو بروند, بعد از آن جهان بی ایشان خوش نبود و حیات بی ایشان به چه کار آید؟" سلیمان این رای را بپسندید و آن شربت را رد کرد. ( جوامع الحکایات عوفی)

 عرق جبینش را ما بریزیم , عرق نعنایش را یکی دیگه بخوره؟

امروز یکی از دوستان کوه, این ضرب المثل کرمانی را به کار برد و به گوش من خیلی خوش نوا , متقارن و زیبا آمد. گویا قرار بوده است که تدریس درسی را به ایشان بسپارند و بخشی از آن که زحمت زیاد داشته است را بر دوش ایشان انداخته اند و بخش راحت و پردرآمدتر را به شخص دیگری داده اند و ایشان نپذیرفته اند.

ببخشن ! شما دندون می کنن؟

در فارسی کرمانی قدیم, به جای "دندان کشیدن " از فعل "دندان کندن" هم استفاده می شده است و این ترکیب فعلی هم مبهم بود و برحسب بافت زبانی دو معنی داشت: 1) کشیدن دندان( در دندانپزشکی) , 2) با دندان گاز گرفتن. می گویند در کرمان قدیم , که تعداد پزشکان شهر به عدد انگشتان دست هم نبود, پزشک خوش مشرب و شوخی در کرمان بود. روزی بیماری , که دندانش به شدت درد می کرده است, به ایشان مراچعه می کند و می پرسد:

/bebaxshen- shoma: dendu:n mikenen/ " ببخشن ! شما دندون می کنن؟ "

و این پزشک شوخ می گوید:" نه من فقط لگد می زنم. بروید به مطب کناری!"

در سرای خاص بارعام نیست !

راستش بارها از خود پرسیده ام که چرا بزرگان زبانشناسی ایران, فرزانگانی چون دکتر علی اشرف صادقی, دکتر علی محمد حق شناس, دکتر یارمحمدی, دکتر محمد دبیرمقدم, و...  , در اینترنت حضور فعال و جدی ندارند؟ اگر هم نامی از آنان در جایی می بینیم, به همت شاگردان و علاقمندان به زبانشناسی است, مثلا , خانم کارینه مگردومیان یا اخیرا دوستی در دانشگاه ایلام, بوستان زبانشناسی راه انداخته است و تلاشی در خور دارد. البته تلاش های انجمن زبانشناسی ایران نیز در جای خود در اینترنت ارزشمند است ولی اگر من دانشجوی این بزرگان در تدریس خود اشکالی داشته باشم که بخواهم از آنان بپرسم با این مشکل روبرو می شوم که گاهی پست الکترونیک ارائه شده فعال نیست و حتما با یک پست الکترونیک یاهو کار می کنند که معدودی افراد به آن دسترسی دارند. شاید هم من توقع زیادی دارم که به قول سعدی:

آشنایان ره بدین معنی برند

در سرای خاص بارعام نیست

از هزاران در یکی گیرد سماع

زانکه هر کس لایق پیغام نیست.

بابا , تا هفته آینده هنوز یک ماه وقته !

اعتراف می کنم که گاهی در جمع دوستان زیادی کم حرفم. شاید دلیلم این باشد که چیزی در چنته ندارم که به درد گروهی بخورد مثل یک گروه کوهرو , که از هر صنفی در آن یافت می شود ولی در کوه همه احساس یکی بودن دارند. یا آنچه می دانم در آن شرایط گفتنش چندان مناسب نمی نماید.مثلا یک بحث علمی زبانشناسی شاید بیشتر دیگران را کسل کند تا شاد. به هر حال دیده ام دوستانی هم که در یک برنامه زیاد حرف می زنند, اشتباهاتی می کنند که جالب توجه است. امروز دوستی از برنامه ریزی هفته آینده برای رفتن به استانی دیگر می گفت که دوست دیگری که بسیارگوست, بلافاصله گفت: بابا , تا هفته آینده هنوز یک ماه وقته !

آهک گیاهی !

اعتراف می کنم که در هنر هشتم, یعنی روابط عمومی, چندان موفق نیستم. شاید به همین دلیل باشد که برخی از دوستان قدیمم را آزرده ام. ولی به هر حال خلق و خو را مشکل می توان تغییر داد و البته برای برخی رفتارها هم ممکن است دلایل شخصی محکمی داشته باشی. یکی از این خلقیات  من آن است که (شاید به فراخور رشته تحصیلی) نسبت به ترکیب های زبانی دوستان حساسم و برایم گاهی آنقدر جالبند که دوستانم در برابر حساسیت من به ترکیب های زبانی , مرا به سختگیری در صحیح سخن گفتن متهم می کنند و این درست عکس آن چیزی است که من در نظر دارم و علم زبانشناسی هم به من آموخته است که این اقلام زبانی هم درخور توجه اند و شاید مناسب مطالعه ای درخور. چند روز قبل, یکی از دوستان که درگیر بحثی در باره چگونگی تهیه کشمش از انگور تازه بود, ترکیب "آهک گیاهی" را به کار برد که نه خودش می دانست یعنی چه و نه ما می توانستیم بفهمیم. از او معنی اش را پرسیدم و ایشان در جواب گفت:" ای بابا. حالا ما یک چیزی گفتیم. سخت نگیر." حق با او بود. نتوانستم او را قانع کنم که منظوری ندارم و فقط می خواهم بدانم چه شد که این ترکیب به ذهنش رسیده است و بر زبانش جاری. بی هنری هم بد دردی است به خصوص وقتی پای روابط عمومی در بین باشد ولی به هر حال نام آن مکان را "آهک گیاهی" گذاشتیم. این هم نمونه ای برای آنان که در زبانشناسی علاقمند "نامشناسی جایها"یند !

از «آموزش مخزنی» تا «آموزش ستمدیدگان» !

اعتراف می کنم که در طول دوران معلمی ام در بیشتر مواقع خط مشخصی را بین خود و کلاس -- من , یاددهنده و دیگران , یادگیرنده -- می کشیدم و این فاصله آزاردهنده را اکنون و پس از آشنایی با نظرات پائولو فریره (Paulo Freire) برزیلی غلط می دانم. البته بارقه هایی از امید در دل دارم که گاهگاهی به آنان که در کلاسم بودند می گفتم که مثلا من هم این ترم از شما خیلی چیز ها یاد گرفتم و یا از دانشجویی گله داشتم که چرا نگفتی نقاشی تا شاید من در طول سال از اطلاعات تو هم استفاده کنم و .... ولی متاسفانه این احساس غلط بر من چیره بود که من یاد می دهم و دیگران یاد می گیرند. به نظر فریره "انتقال معلومات از یک منبع معرفتی قدرتمند, به دریافت کنندگان انفعالی, به هیچ وجه در رشد شخصیت آن ها تاثیر مثبت نمی گذارد و به ایجاد خودآگاهی مستقل و انتقادگر و توانا کردن افراد برای مشارکت در حل مسائل اجتماعی کمک نمی کند. به همین جهت, به پیشنهاد او, نظام کنونی آموزش, که او آن را «آموزش مخزنی» می نامد و بر معلومات انباشته شده معلمان استوار است, باید به نظام جدیدی برای «آموزش ستمدیدگان» تبدیل شود. پائولو فریره برای این نظام جدید, اصول زیر را در نظر گرفته است:

- اعتقاد به توانایی افراد برای یادگیری, دگرگونی و رهایی خویش از شرایط سرکوب کننده  جهل, فقر و استثمار

-- تماس مستقیم فراگیرندگان با واقعیت های خاص زندگی و مسایل مربوط به آن, تجزیه و تحلیل فشارها و محدودیت های تحمیل شده به آنان از سوی ساختار اجتماعی و «ایدئولوژی » رسمی

--- طرد تفاوت های موجود بین «آموزش دهنده» و «آموزش گیرنده» و در نظر گرفتن هر دو به عنوان «فراگیرنده»

---- گفت و شنود آزاد

----- مشارکت در کوشش های رهایی دهنده " ( ارتباط شناسی, دکتر مهدی محسنیان راد , چاپ دوم, صص 29-30)

خُستو نامه

ز آز و فزونی به یک سو شدیم /  به نادانی خویش خستو شدیم ( شاهنامه فردوسی)

خستو ( به ضم خ) به معنی اعتراف است. در این بخش جدید از وبلاگ برآنم که به گذشته ها نگاهی بیاندازم تا شاید به  نوعی پالایش درونی نزدیک شوم. 

مرهمی بر غم بر دل نشسته !

اعتراف می کنم که در بسیاری موارد که باید به دلیلی بلافاصله از فردی عذر خواهی کنم, شجاعت لازم برای عذر خواهی را نداشته ام.می گویند مردی سخت بیمار بود. زنش به بالینش آمد و پس از رسیدگی مختصری , مشغول نوشتن نامه ای شد. مرد چشم باز کرد و گفت: چه می کنی؟ زن گفت: نامه ای به پدر و مادرم می نویسم. مرد ناله ای کرد و چیزی نگفت. پس از چند لحظه زن رو به مرد کرد و گفت: «قبر» را با «ق» می نویسند یا «غ» ؟ و اما چرا این لطیفه را ذکر کردم. سوال این است:"آیا عذرخواهی بلافاصله زن از مرد می توانست مرهمی بر غم بر دل نشسته مرد باشد؟" در واقع, به نظر می رسد گاهی سوالی بی مناسبت پرسیدن یا تذکری بی جا دادن غیر قابل جبران باشد.  در عالم معلمی گاهی پیش می آید که معلم در اثر خستگی در باره دانش آموز یا دانش جویی دچار اشتباه می شود. این موارد در همان زمان چندان آزاردهنده نیستند ولی با گذشت زمان انسان با خود می گوید ای کاش همان وقت عذر خواهی کرده بودم. شاید خیلی دیر شده باشد , ولی از همه این افراد عذر می خواهم. از آن دانشجویی که به دلیل مشابهت کامل ترجمه اش با ترجمه همین متن در کلاس قبلی , او را به دلیل رونویسی از ترجمه دانشجویان کلاس قبل سرزنش کردم و او آرام گریست ومن از او عذر نخواستم , هر چند بعد ها معلوم شد که ترجمه ها بر حسب تصادف یکی از کار درآمده اند. از آن دوستی که .... از آن همکاری که .... از آن .... از... . عذر می خواهم.

۴) شما پنج تومنش رو ندین!

اعتراف می کنم که گاهی بدجوری در رودربایستی گیر می کنم و بعد خود را سرزنش می کنم که چرا ؟ هفته پیش یخچالمان خراب شد. آن را با تاکسی باری به مغازه تعمیر لوازم منزل بردم و با تعویض موتور و ترموستات درست شد. وقتی که مغازه دار خواست دستمزدش را حساب کند, اول سر صحبت را باز کرد و معلوم شد معلم حرفه بازنشسته است. لیست قیمت گاز کردن یخچال روی دیوار نصب بود و من در فرصتی آن را خوب خواندم و با توجه به مشخصات یخچال می دانستم که باید بیست و پنج هزار تومان از بابت گاز کردن یخچال بگیرد و دستمزد تعویض قطعه به آن اضافه می شود. وقتی فهمید من هم معلمم با هزار منت "که ما با هم همکاریم و هوای همکاران را دارم و ... گفت : "شما پنج تومنش رو ندین" ولی زمان محاسبه دستمزد گاز کردن مجدد یخچال را سی هزار تومان حساب کرد. درمانده بودم که چه طور منت پنج هزار تومان را تلافی کنم که باز در رودربایستی گیر کردم و هیچ نگفتم ولی بعد خود را سرزنش کردم که چرا نشستم و بعد از این منت الکی , به نصیحت های ایشان در باره صداقت و درستکاری گوش کردم تا تاکسی بار آمد و یخچال را بالای تاکسی بار گذاشتم و به خانه آوردم. حال هر وقت ترموستات یخچال , مجدا موتور یخچال را به کار می اندازد, داغ دل من تازه می شود که چرا به آن تعمیرکار حالی نکردم که منت الکی تخفیف پنج هزار تومانی سرم گذاشته است؟ بیچاره صداقت ! بیچاره درستکاری!... و بیچاره من ! می گویند مردی به رستورانی می رود . اتفاقا صاحب رستوران از دوستان قدیمش از کار در می آید و به او می گوید بهترین و گرانترین غذای رستورانش را, که تخم ماهی خاویار است,   میهمانش باشد. مرد پس از کمی تعارف در رودربایستی گیر می کند و هر چند نه  تخم خاویار دیده و نه خورده, قبول می کند و می گوید: " چون اصرار می کنی باشه. پس بی زحمت دو تاشو نیمرو کن بیار !"

 خُستو نامه

۳) «محافظه کاری خردمندانه» یا « شور آزادی طلبانه» ؟

اعتراف می کنم که گاهی فروخوردن خشم برایم ناممکن است . در چنین مواقعی یا به رک گویی محض روی می آورم و یا به استدلالی روشنفکرمآبانه متوسل می شوم. حدود پانزده سال پیش, فرصتی پیش آمد تا به عنوان دهان پرکن « عضو هیئت علمی»  موسسه ای نائل شوم که بر سر نامرتب آمدن سرویس ایاب و ذهاب عطایش را به لقایش بخشیدم و با گفتن این که «این موسسه عالی چیزی نیست جز هنرستانی بزرگ», دلم را خنک کردم و زدم بیرون. یا در جلسه ای , همین اواخر, در برابر تعریف و تمجید بی دلیل مسئولی, چنان دخالت کارمندان اداری اش را برای  گرفتن نمره برخی دانشجویان, با استدلال روشنفکرمآبانه به رخش کشیدم که همکاری در گوشم گفت:" بسه. " شاید گاهی تعیین مرزها برای ما انسان ها مشکل باشد. به عبارت دیگر, مرز بین «محافظه کاری خردمندانه» و « شور آزادی طلبانه» روشن نیست و این دو انسان را به سوی خود می کشند و توضیح جانبداری  انسان از یکی از این دو کشش قوی بسیار دشوار است. بی شک « خرد» و «شور» هر دو ارزشمندند و انتخاب یکی از دو مورد بالا ( یعنی «محافظه کاری خردمندانه» و « شور آزادی طلبانه») به عوامل بسیاری بستگی دارد. راستش را بخواهید من از هر دو انتخاب خود در دو مورد بالا اصلا پشیمان نیستم زیرا در آن لحظات این احساس را  داشتم که خودم هستم. می گویند چرچیل نیز حتی در عالم سیاست آن بود که خود می خواست و نه شرایط می طلبید. گویا روزی در یک میهمانی خانم یکی از سیاستمداران رو به چرچیل می کند و می گوید :" من اگر جای همسر شما بودم, در قهوه تان سم می ریختم." و چرچیل نیز بلادرنگ و بی هیچ ملاحظه ای می گوید:" من هم اگر شما همسرم بودید, با کمال میل آن قهوه را می نوشیدم!"